Havarisi olmayan Peygamber mi var?

“Her peygamberin havarisi yani samimi dostu vardır. Benim havarim de Zübeyr’dir” buyurmuştur.
Bana peygamberler ve ümmetleri gösterildi. Bunlardan bazı peygamberler gördüm yanında (ümmetinden) on kişi (raht) vardır, birinin yanında bir kişi vardı, birinin yanında iki kişi vardı, bir peygamberin yanında hiçbir kimse yoktu...” (bk. Taberi, 23/126, Kenzu’l-Ummal, 5682)
Bu ikisini nasıl ayıracağım. Birinde en azından bir kişi var diyor öteki tarafta bazı peygamberlerin hiç ümmeti yoktu diyor. Bunu nasıl anlamalıyız?
Her peygamberin havarisi varsa, ümmeti olmayan peygamberin varisi yok demektir. Bu da bir çelişki olmaz mı?

Değerli kardeşimiz,

Güzel ve yerinde bir soru. Burada lafız farkını doğru ayırdığımızda hiçbir çelişki kalmıyor. Meseleyi net, sade ve ilmî şekilde toparlayalım.

“Her peygamberin havarisi vardır” hadisi neyi ifade eder?

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurur:

“Her peygamberin bir havarisi (samimi yardımcısı, has dostu) vardır. Benim havarim de Zübeyr’dir.” (Buhârî, Menâkıb, 48; Müslim, Fedâilü’s-Sahâbe, 48)

Buradaki havarî kelimesi Peygambere iman etmiş, onu destekleyen, dava yükünü paylaşan özel bir mümini ifade eder.

Bu hadis, ümmeti bulunan peygamberler hakkındadır. Çünkü havarîlik, iman eden bir insanın peygambere nispetiyle anlam kazanır.

“Yanında hiç kimse olmayan peygamber” hadisi ne anlatıyor?

Hadisin lafzı şöyledir:

“Bana ümmetler arz edildi. Yanında birkaç kişi bulunan peygamber gördüm, yanında bir veya iki kişi bulunan peygamber gördüm ve yanında hiç kimse bulunmayan peygamber gördüm.” (Buhârî, Tıb 1, Rikak 50, Libâs 18; Müslim, İman 374)

Arapça metin:

عُرِضَتْ عَلَيَّ الأُمَمُ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ وَمَعَهُ الرَّهْطُ،

وَالنَّبِيَّ وَمَعَهُ الرَّجُلُ وَالرَّجُلَانِ،

وَالنَّبِيَّ لَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ

Bu hadis şunu bildirir: Bazı peygamberlere çok az kişi iman etmiştir. Bazı peygamberlere hiç kimse iman etmemiştir. Yani, “Yanında kimse yoktu” ifadesi “Kendisine iman eden ümmeti yoktu” demektir.

Çelişki var mı?

Hayır, hiçbir çelişki yoktur. Çünkü, havarî, iman eden bir ümmet ferdidir. Ümmeti olmayan peygamberin havarisi olmaz, bu zaten tabii bir durumdur.

İlk hadis: Ümmeti olan peygamberler içindir

İkinci hadis: Bazı peygamberlerin hiç ümmeti olmadığını bildirir

Dolayısıyla doğru ayırım şudur:

Ümmeti olan her peygamberin bir (veya daha fazla) havarisi vardır. Ümmeti olmayan peygamberin ise havarisi yoktur.

Bu iki bilgi birbirini tamamlar, çelişmez.

Neden bazı peygamberlerin hiç ümmeti yok?

Bu da imtihanın bir parçasıdır. Tebliğ peygamberin vazifesidir. Kabul ise insanların iradesine bırakılmıştır

Allah, peygamberlerini sonuçla değil, tebliğle sorumlu tutar

Nitekim Kur’an’da “Peygambere düşen ancak apaçık tebliğdir.” (Nûr, 24/54)

Bu yüzden ümmeti olmayan peygamber başarısız değildir. Aksine, insanlığın nankörlüğüne bir delildir.

Demek ki:

Ümmeti olan her peygamberin havarisi vardır.

Bazı peygamberlerin hiç ümmeti olmamıştır.

Bu iki hadis arasında çelişki yoktur.

Özetle: Havarilik, iman eden ümmetle mümkündür ve ümmeti olan her peygamberin mutlaka bir havarisi vardır, ümmeti olmayan peygamberin ise havarisi olmaz.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet