Peygamberimize zor gelen bir şey mi var?

"Ben, misvak kullanmakla o derece emredildim ki, bu konuda bana vahiy indirileceğinden korktum.” manasındaki hadisi Ebu Yala ve İbn Hanbel, İbn Abbas’tan naklen rivayet etmiştir. Münziri, hadisin sahih olduğunu bildirmiştir. (bk. et-Terğib, 1/101) Diğer bir hadis Allah Resûlü (s.a.s.) bir hadislerinde, “Ümmetime ağır gelmesinden (meşakkat) endişe etmeseydim, onlara her namaz vaktinde dişlerini misvakla temizlemelerini emrederdim.” (İbn Mâce, Tahâret, 7 [287]; bk. Buhârî, Temennî, 9 [7240]; Müslim, Tahâret, 42 [252] 7) buyurmuştur.
Yani sorum sorularım şöyle:
1)  Peygamberimiz kendi çekindiği bir şeyi neden ümmete emretmeyi düşünmüş, yani kendisine zor geliyor ümmete niye emretmeyi düşünüyor peygamberimiz?
2) Farz olmasından çekinme durumu her namaz öncesi mi misvak kullanmak yoksa gün içinde misvak kullanmanın farz olmasından mı çekinmek. Ümmetine ağır gelmesinden endişe etmeseydim hadisini söylediğine göre gün içinde farz olması neden ağır gelsin ki?
3) Misvak kullanmakla o derece emredildim ifadesinden kastı tavsiye edilmesi ve korktum dediği sorumluluğa dönüşmesi mi?
Bu soruları ayrı ayrı cevaplar mısınız?

Değerli kardeşimiz,

Peygamberimize zor gelen bir şey mi vardı?

Burada kritik nokta şudur:

Peygamber (asm) Efendimize zor gelen şey, misvakın kendisi değildir. Zor gelen şey, ümmetine meşakkat yükleme ihtimalidir.

Misvak, Peygamberimiz için zor değil, aksine sevilen ve sürekli uygulanan bir sünnettir. Onun üzerinde bizzat uyguladığı bir ibadettir.

Ancak, her namaz öncesi farz kılınması hâlinde, ümmetin her şartta (yolculuk, hastalık, yorgunluk, fakirlik vb.) bunu yerine getirmekte zorlanacağını düşünmüştür.

Dolayısıyla, “Ümmetime ağır gelmesinden endişe etmeseydim…” ifadesi, merhametin, şefkatin ve risalet sorumluluğunun bir yansımasıdır.

Bu da Kuran’daki şu hakikati tasdik eder:

“Biz seni âlemlere rahmet olarak gönderdik.” (Enbiyâ, 21/107)

Yani, emretmeyi düşünmesi misvakın dinî değerini gösterir, emretmemesi ise ümmete olan merhametini gösterir.

Farz olmasından çekinilen şey nedir?

Her namaz öncesi misvak mı, yoksa gün içinde genel misvak kullanımı mı?

Hadis metni bu konuda nettir:

“Her namaz vaktinde…”

Buradan açıkça anlaşılan şudur: Endişe edilen şey, gün içinde herhangi bir zamanda misvak kullanmanın farz olması değil, her farz namazdan önce misvak kullanmanın farz kılınmasıdır.

Neden ağır olur?

Günde beş vakit, her ortamda, her şartta (soğuk, hastalık, yolculuk, imkânsızlık) gibi süreklilik, ümmetin tamamı için bağlayıcı bir yük hâline gelirdi. Farz olsaydı terk edenler günaha girecekti.

İşte Peygamberimiz (asm) bunu istemedi. Bu yüzden sünnet olarak kaldı, farz yapılmadı.

“Misvak kullanmakla emredildim” ifadesi ne anlama gelir?

Bu vahiy midir, tavsiye midir, farz olma korkusu mu?

Bu ifadeyle ilgili önemli ilmî noktalar var:

a) Sahih kaynaklardaki durum

Buhârî ve Müslim’de “Allah bana misvakı emretti” şeklinde açık bir lafız yoktur.

İbn Mâce’de geçen rivayette ifade şudur: “Cebrâil bana her gelişinde misvak kullanmayı tavsiye etti.” (İbn Mâce, Taharet, 7)

b) “Emredildim” ifadesi nasıl anlaşılmalı?

Buradaki “emir”: Teşvik ve kuvvetli tavsiye anlamındadır, farz kılan bağlayıcı bir emir değildir.

Arapça’da ve hadis dilinde: “Emredildi” kelimesi her zaman farziyet anlamına gelmez. Bazen ısrarlı tavsiye için de kullanılır.

c) “Korktum” ifadesi neyi anlatır?

Peygamberimizin (asm) korkusu, kendisi için değil, ümmeti için sorumluluğa dönüşmesi ihtimalidir. Yani, “Bu kadar çok vurgulanıyor; acaba ümmete farz kılınır mı?” endişesi vardır. Bu durum, Efendimizin ümmeti adına taşıdığı hassasiyetin, ilâhî yükümlülüklerin ağırlaşmaması için gösterdiği titizliğin göstergesidir.

Peygamberimizin sünneti farzlaştırmaktan kaçınma prensibi

Peygamber Efendimiz (asm) sadece dini tebliğ eden biri değil; aynı zamanda ümmetinin gücünü, zayıflığını, şartlarını ve istikrarını en iyi bilen rehberdir. Bu sebeple O’nun sünnet anlayışında çok önemli bir denge vardır:

Hayrı göstermek ama zorlaştırmamak, teşvik etmek ama yük bindirmemek. İşte misvak hadisi, bu dengeyi en berrak şekilde gösteren örneklerden biridir.

Efendimiz neden bazı amelleri sürekli yapıp farz kılmadı?

Peygamberimiz (asm) bazı ibadetleri çok severek yapmış, sıkça tavsiye etmiş, ama bilinçli olarak farz kılmamıştır. Çünkü farz olan şey, herkes için, her şartta, her zaman bağlayıcıdır. İnsanların güçleri, imkânları ve hâlleri ise aynı değildir.

Misvak bunun tipik örneğidir. Kendisi sürekli kullanmıştır, temizliğin, ibadetin ve ağız sağlığının önemini vurgulamıştır, ama ümmet için yük hâline gelmemesi adına farzlaştırmamıştır.

Bu tavır, “sünnetin kapısını açık bırakmak, farzın yükünü ağırlaştırmamak” prensibidir.

Sünnet neden bazen farzdan daha çok vurgulanır?

Burada ince bir nokta vardır: Bir sünnet çok vurgulanıyorsa, çok teşvik ediliyorsa, ama farz yapılmıyorsa, bu onun değersiz değil, aksine insanı olgunlaştıran, ibadeti güzelleştiren, hayatı düzenleyen bir amel olduğunu gösterir.

Misvak, namazın sıhhat şartı değildir, ama namazın edebini, temizliğini ve huzurunu tamamlar. Bu yüzden Efendimiz “Emretmeyi düşündüm ama etmedim” buyurarak hem değerini göstermiş hem de serbestliğini korumuştur.

Peygamberimizin merhameti nerede tecelli ediyor?

Merhamet bazen emretmekte değil, emretmemekte tecelli eder. Efendimiz (asm) şunu çok iyi biliyordu: Farz çoğaldıkça, terk ihtimali artar, terk arttıkça vicdan yükü ağırlaşır, bu da insanı dinden soğutabilir.

Bu yüzden ümmetini ibadetten kaçıracak bir zorluk istememiştir. “Güzel olanı sevdirmiş, zor olanı mecbur kılmamıştır.”

Bu, rahmet peygamberi oluşunun en açık delillerindendir.

Bu prensibin bugüne bakan tarafı nedir?

Bu hadis bize sadece misvakı değil, din anlayışımızı da öğretir: Her güzel şeyi “farz gibi” dayatmak doğru değildir. İnsanları ibadete zorla değil, sevdirerek yaklaştırmak gerekir.

Sünneti yaşamak teşviktir; farz gibi sunmak bazen kaçışa sebep olur.

Peygamberimiz ibadeti ağırlaştırmadı, hayatın içine yerleştirdi.

Demek ki, misvak kullanmak çok kıymetli bir sünnettir. Efendimiz onu severek uygulamıştır. Ümmete yük olmaması için farz kılmamıştır. “Emredildim” ifadesi kuvvetli teşviktir, farziyet değildir.

Bu tavır, Peygamberimizin ümmetine olan derin merhametinin bir yansımasıdır.

Sonuç olarak özetlersek:

- Misvak Peygamberimize zor gelen bir şey değildir.

- Zor olan, ümmete farz olarak yüklenme ihtimalidir.

- Endişe edilen farziyet, her namaz öncesi misvak kullanımıdır.

- “Emredildim” ifadesi, bağlayıcı farz emir değil, kuvvetli teşvik ve tavsiyedir.

- Peygamberimizin tavrı, rahmet, merhamet ve ümmeti koruma bilincidir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet