Kur'an'da yoksa, İslam'da da yok mu?

Namazda Fâtiha'dan sonra 'Âmîn' demek Kur'an'da yoktur; öyleyse bidattir."iyenler var. Doğrusu nedir?

Değerli kardeşimiz,

"Kur'an'da yok; öyleyse İslam'da da yok." anlayışı, ilk bakışta Kur'an'a bağlılık gibi görünse de bizzat Kur'an'ın ortaya koyduğu ölçüyle bağdaşmamaktadır. Çünkü Kur'an, yalnızca Allah'ın kitabını değil, o kitabı açıklamak ve yaşamakla görevli Resulünü de dinin ayrılmaz bir rehberi olarak göstermektedir.

Kur'an'da Hz. Peygamber'e itaat emredilir:

"Kim Resul’e itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur." (Nisâ, 4/80)

"Peygamber size ne verdiyse onu alın, size neyi yasakladıysa ondan da sakının." (Haşr, 59/7)

Allah Resul’ünün görevinin yalnızca vahyi tebliğ etmek olmadığı da açıkça bildirilmiştir:

"Sana da bu Zikri indirdik ki, insanlara kendilerine indirileni açıklayasın." (Nahl, 16/44)

Dolayısıyla Kur'an'ın açıklanması ve uygulanması da Resûlullah'ın vazifeleri arasındadır.

Yine Allah Teâlâ, Peygamber Efendimizi;
"güzel örnek (rol model)" (Ahzâb, 33/21),
"şahit, müjdeleyici, uyarıcı ve Allah'ın izniyle O'na çağıran bir davetçi" (Ahzâb, 33/45-46)
olarak tanıtmaktadır.

Ayrıca Allah ve Resulü bir konuda hüküm verdiğinde müminin başka bir tercih hakkının bulunmadığı bildirilmektedir. (Ahzâb, 33/36)

Bütün bunlar göstermektedir ki Kur'an, Müslümanı yalnızca ayetleri okumaya değil; onları Resûlullah'ın rehberliğiyle anlamaya davet etmektedir.

Kur'an, Sünnet ve alimlerin rehberliği

Kur'an, dinî meselelerde herkesin kendi anlayışıyla hüküm vermesini de istememektedir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurur:

"Onlara güven veya korkuya dair bir haber geldiğinde hemen onu yayarlar. Hâlbuki onu Peygamber'e ve aralarından yetki sahibi kimselere götürselerdi, onların arasından işin iç yüzünü araştırıp çıkarabilenler onun ne olduğunu bilirlerdi." (Nisâ, 4/83)

Bu ayet, önemli bir usul öğretmektedir. Her insan her konuda kendi başına hüküm çıkaramaz. Bazı meselelerin doğru anlaşılması için Peygamber'in açıklamasına ve ilim ehlinin değerlendirmesine ihtiyaç vardır.

Ayette geçen "istinbat edenler" ifadesi, meselelerin derinliklerine inerek hüküm çıkarabilen, Kur'an ve sünnet bilgisine sahip kimselere işaret etmektedir. Müçtehit âlimler de yeni meselelerde kendi heveslerine göre değil; Kur'an ve sünnetin temel ilkelerine dayanarak hüküm verirler.

Bu sebeple İslam'ın yolu; Kur'an'ı terk etmek değil, Kur'an'ı sünnet rehberliğinde ve ehil âlimlerin açıklamalarıyla doğru anlamaktır.

Âmin meselesi buna güzel bir örnektir

Bir Müslüman, herhangi bir ibadetin hükmünü araştırırken yalnızca "Bu Kur'an'da kelime olarak geçiyor mu?" diye sormaz. Aynı zamanda "Resulullah bunu nasıl uygulamış, ne buyurmuş?" diye de bakar. Çünkü Kur'an bize Resulullah’a itaati ve onun açıklamalarına uymayı emretmektedir.

Nitekim Resulullah (asm) şöyle buyurmuştur:

"İmam 'Âmîn' dediğinde siz de 'Âmîn' deyiniz. Çünkü melekler de 'Âmîn' derler. Kimin 'Âmîn'i meleklerin 'Âmîn'ine denk gelirse geçmiş günahları bağışlanır." (Buhârî, Daavât, 63; Müslim, Salât, 72)

Bu sebeple namazda Fâtiha'dan sonra "Âmîn" demek sünnettir.

Hanefî ve (tercih edilen görüşe göre) Malikî mezheplerinde sessiz; Şafiî ve Hanbelî mezheplerinde ise cehrî namazlarda sesli söylenmesi tercih edilmiştir. Farklılık, sünneti kabul edip etmemekten değil, rivayetleri değerlendirme biçiminden kaynaklanmaktadır.

Sünneti dışlayan anlayışın çelişkisi

"Bize Kur'an yeter; Peygamber'in sünnetine ihtiyaç yoktur." diyen bir kimse, farkında olarak veya olmayarak Kur'an'ı açıklama görevini Resulullah’tan alıp kendi yorumuna vermiş olur.

Çünkü sünnet devre dışı bırakıldığında, Kur'an'ı herkes kendi anlayışına göre yorumlama yoluna gider. Böylece Allah Resul’ünün açıklaması yerine kişisel yorumlar ölçü hâline gelmeye başlar.

Nitekim "Kur'an'dan başka hiçbir esere ihtiyaç yoktur." diyen bir kimsenin, bu düşünceyi savunmak için ciltlerce eser yazması üzerinde düşünülmesi gereken bir çelişkidir. Eğer Kur'an'ın anlaşılması için hiçbir açıklamaya ihtiyaç yoksa, bu eserler hangi ihtiyaca cevap vermektedir?

Asıl olan şudur: Kur'an'ı açıklayan ve yaşayan Hz. Peygamber'in sünnetidir. Âlimlerin görevi ise yeni bir din ortaya koymak değil, Kur'an ve sünnetten doğru hükümleri anlamak ve insanlara ulaştırmaktır.

Sonuç

Bir uygulamanın Kur'an'da lafzen geçmemesi, onun İslam'da bulunmadığı anlamına gelmez. Çünkü Kur'an, birçok hükmün açıklanmasını Resulullah’a bırakmış; anlaşılması zor veya yeni ortaya çıkan meselelerde ise ehil kimselere başvurmayı öğretmiştir.

Namazın rekâtları, zekâtın ayrıntıları, hac ibadetinin uygulaması ve daha pek çok dinî hüküm sünnet yoluyla bize ulaşmıştır.

Müminin yolu; “Kur'an'a, Resulullah’ın sünnetine ve bu iki kaynağı doğru anlayan ehil âlimlerin rehberliğine bağlı bir hayat yaşamaktır.” Çünkü Kur'an bize Resulullah’ı göstermekte; Resulullah da bize Kur'an'ı öğretmektedir.

Bu hâliyle metin, üçlü dengeyi daha net kuruyor: “Kur'an, Sünnet ve Ehliyetli alimlerin içtihadı.”

Böylece hem sünnetin konumu hem de âlimlerin neden gerekli olduğu Nisâ 4/83 ışığında açıklanmış oluyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet