Doğduğumuz çevre ahiret adaletini belirler mi?

Bu adaletsiz ve haksız dünya hayatı, bir insanın sonsuzlukta nasıl yaşayacağını nasıl belirleyebilir? Birçok insan sadece doğduğu çevre sebebiyle Müslüman değil...
İslam'a olan inancımı etkileyen iki temel sorum var. Şu anda İslam'a inanıyorum; ancak inancım eskisine göre çok daha şüpheci ve zayıf. Bu iki sorunun bunun başlıca sebebi olduğunu düşünüyorum.
1. Bu dünya hayatı, bir insanın sonsuzlukta nasıl yaşayacağını nasıl belirleyebilir?
Her insan, onu İslam'a inanmaya veya inanmamaya götürebilecek farklı şartların ve çevrelerin içinde dünyaya geliyor. Bu nedenle, böylesine adaletsiz ve haksız görünen bir dünya hayatının, insanın sonsuzlukta yaşayacağı hayatı belirlemesini adil bulmakta zorlanıyorum.
2. Allah zaten merhametlilerin en merhametlisi ise, başka bir insan için Allah'tan nasıl merhamet veya bağışlanma dileyebiliriz?
Çünkü böyle dua etmek, sanki Allah'ın bir kimseye merhamet etmesinde bizim vesile olmamız anlamına geliyor. Oysa merhametlilerin en merhametlisinin merhameti, bir başkasının O'ndan merhamet dilemesine bağlı olmamalıdır.
Başka bir ifadeyle, merhametlilerin en merhametlisi olan Allah'ın, bir başkasının kendisinden başka biri için merhamet dilemesi üzerine o kişiye yönelik merhametinin artması gerekmez. Çünkü O zaten merhametlilerin en merhametlisidir.
Bu durum bana, eğer üçüncü bir kişinin duasıyla Allah'ın merhametinin artması mümkünse, Allah'ın merhametinin başlangıçta eksik olduğu izlenimini veriyor.
Yardımınız için çok teşekkür ederim. Lütfen acele etmeden düşünün. Sadece gerçekten sağlam ve kısa bir cevap istiyorum.

Değerli kardeşimiz,

Adaletsiz ve haksız olan, Allah’ın yarattığı dünya değil; insanların zulüm, savaş, baskı, cehalet ve yanlış yönlendirmelerle dünyayı bu hâle getirmesidir. İnsanların doğdukları çevreler de büyük ölçüde bu insanî şartların sonucudur. Dolayısıyla bir insanın hak dine ulaşmasına engel olan, hakikati bilerek çarpıtan veya insanları hakikatten uzaklaştıran kimseler de bundan dolayı ayrıca sorumludur.

Buna karşılık Allah, her insanı doğduğu çevreye veya elinde olmayan şartlara göre değil, kendisine ulaşan imkân, bilgi, hakikat ve iradesi çerçevesinde değerlendirecektir. Hiç kimseye zerre kadar haksızlık edilmeyecektir. Bu sebeple bizim vazifemiz, insanların ahiretteki hükmünü vermek değil; hakikatin insanlara doğru, güzel ve güvenilir biçimde ulaşmasına vesile olmaktır.

Bu kısa bilgiden sonra sorunun iki maddesine kısa ama sağlam bir cevap şöyle verilebilir:

1. Dünya hayatı sonsuz hayatı nasıl belirleyebilir?

Aslında İslam'ın söylediği şey, “Doğduğun ülke seni otomatik olarak cennete veya cehenneme gönderir” değildir.

Allah insanları yalnızca hangi ailede doğduklarına göre değerlendirmez. İnsanın karşılaştığı hakikat, sahip olduğu imkânlar, bilgisi, niyeti, tercihi ve kendisine ulaşan tebliğin niteliği hesaba katılır. Kur'an'ın temel ilkesi de şudur:

“Rabbin hiç kimseye zerre kadar zulmetmez.” (Nisâ, 40)

Dolayısıyla bir insanın İslam'ı hiç duymaması ile İslam'ı doğru şekilde tanıdığı hâlde bile bile reddetmesi aynı durum değildir.

Burada önemli olan nokta şudur: Ahiret hükmünü bizim dünya hayatındaki sınırlı gözlemimiz değil, Allah'ın mutlak bilgisi ve adaleti belirler.

Biz “Bu insan Hristiyan bir ailede doğdu, demek ki mahvoldu” diyemeyiz. Çünkü Allah o insanın ne bildiğini, neyle karşılaştığını, kendisine hakikatin nasıl ulaştığını, iç dünyasını ve hangi şartlar altında karar verdiğini bizden çok daha iyi bilir.

Bu nedenle mesele aslında şöyle ifade edilebilir:

Dünya hayatı, insanın sonsuzluğunu doğduğu şartlar belirlediği için değil; Allah'ın kişiye verdiği imkânlar ve kişinin bunlara karşı verdiği cevap üzerinden belirler.

Üstelik dünya hayatının adaletsiz görünmesinin önemli bir sebebi, buranın nihai adalet yeri olmamasıdır. Bir çocuk savaşın ortasında doğuyor, biri zengin, biri fakir, biri sağlıklı, biri hasta…

Eğer ölümle her şey bitseydi bu farklılıklar gerçekten büyük bir adaletsizlik problemi oluştururdu. İslam'ın ahiret anlayışı tam da burada anlam kazanır: Dünyada tamamlanmayan adalet ahirette tamamlanacaktır.

2. Allah'ın merhametine neden dua ediyoruz?

Burada da ince bir ayrım var.

Biz Allah'a, “Sen merhamet etmeyi düşünmüyorsun; ben söyleyeyim de merhamet et” demiyoruz.

Dua yalnızca bir isteğin Allah’a iletilmesi değil, aynı zamanda başlı başına bir ibadettir. Kul dua ederken kendi acziyetini ve muhtaçlığını kabul eder, Allah’ın kudret ve rahmetine sığınır ve O’na kulluğunu gösterir.

Bu sebeple duanın hikmeti sadece istenen şeyin gerçekleşmesi değildir; kulun Allah’a yönelmesi, O’nu tanıması ve O’na karşı ubudiyetini ortaya koymasıdır. Başkasının hidayeti, şifası veya bağışlanması için dua etmek de böyledir: Biz Allah’ın merhametini artırmak için değil, Allah’ın emrettiği ve sevdiği bir kulluk vazifesini yerine getirmek ve O’nun rahmetini dilemek için dua ederiz. Dua, Allah’ın merhametinin eksikliğini değil, kulun O’na olan ihtiyacını ve Allah’ın sonsuz rahmetini gösterir.

Diğer taraftan, dua, Allah'ın bilmediği bir şeyi O'na bildirmek veya O'nda eksik olan bir merhameti tamamlamak değildir.

Allah zaten kulunun duasını da o duanın yapılacağını da, duanın sonucunu da bilir. Hatta dua etme arzumuzun kendisi bile O'nun bize verdiği bir imkandır.

Mesela bir annenin çocuğu için dua etmesini düşünelim. Allah annenin duasından önce de çocuğunun hâlini biliyor ve ona merhamet edebilecek kudrete sahip. Annenin duası Allah'ın bilgisini veya merhametini artırmaz. Fakat Allah, annenin duasını da rahmetinin gerçekleşmesine vesile kılabilir.

Dolayısıyla: Dua Allah'ın merhametini artırmaz; Allah'ın ezelî ilminde dua da, duanın neticesi de vardır.

Bu sebeple başkalarının hidayeti için dua etmek, Allah'ın merhametinin eksik olduğunu değil, Allah'ın rahmetinin sebepler ve vesileler üzerinden de tecelli ettiğini gösterir.

Aslında burada çok güzel bir nokta var: Allah bize yalnızca “kendi kurtuluşunuzu düşünün” demiyor; başkalarının iyiliğini istemeyi de öğretiyor. Bir insanın hidayeti için dua ettiğimizde, Allah'ın merhametine rakip olmuyoruz; Allah'ın merhametine iştirak eden bir kul oluyoruz.

Ve belki en önemlisi: Biz insanların hidayeti için dua ederken Allah'a merhamet öğretmiyoruz; Allah'ın zaten istediği bir hayrı O'ndan istiyoruz.

Bu yüzden “Allah merhametlilerin en merhametlisiyse neden dua edelim?” sorusunun cevabı, “Allah'ın merhameti bizim duamıza muhtaçtır” değil; “Allah, merhametinin tecelli etmesinde bizim duamızı da bir vesile kılmayı dilemiştir” şeklindedir.

Hristiyan, ateist veya başka bir inanca mensup insanların hidayeti konusunda bizim vazifemiz onların Allah tarafından nasıl hükme bağlanacağını belirlemek değil; hakikati güzel temsil etmek, adaletli ve merhametli davranmak ve onlar için hidayet dilemek.

Çünkü nihai hüküm bize değil, “zerre kadar zulmetmeyen” Allah'a aittir.

Bizim onlar için yapacağımız en büyük iyiliklerden biri de İslam’ı düzgün, doğru ve gereği gibi yaşamaktır. Canlı Kuran ve Sünnet gibi olmamızdır. Böylece İslam’ı dilimizle değil, halimizle ve yaşantımızla anlatmamızdır. Karanlığa kızmak yerine ışık yakmaktır.

Detaylı bilgi ve açıklama için tıklayınız.

Mekke'de doğan bir çocukla, dünyanın herhangi bir yerinde doğan bir mi?

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet