Eb ne demektir?

Değerli kardeşimiz,

الأب

Eb, Arapça’da baba manasında daha çok künyelerde kullanılan kelimedir.

“Baba olmak” manasındaki übüvvet kökünden türeyen Sâmî dillere mahsus bir kelime olup “baba, amca, daha önceki atalar, vasî, hâmi, bir şeyi, bir sanatı icat eden veya meydana gelmesine sebep olan kimse” mânalarında kullanılmaktadır. Kelimenin çoğul şekli olan âbâ “felekler” manasında da kullanılmıştır (bk. ÂBÂ).

Eb muzaf (tamlanan) olduğu zaman ebû (ebâ, ebî) şeklini alır. Bazı kelimelerle meydana getirdiği terkiplerde ise mübalağa ifade eder: Ebü’l-hayr (hayır sahibi, çok hayır yapan), ebü’l-hasenât (çok iyilik yapan), ebû cehl (çok cahil, çok zorba), ebû leheb (ateş püsküren veya ateşte çok yanacak olan), ebû zeheb (para babası, çok zengin), ebû nasr (çok başarılı), ebü’l-hevl (çok korkunç şey, sfenks) gibi. Ebû kelimesi, Arap toplumunda büyük oğlun veya nâdiren büyük kızın adına izâfetle bir şahsın künyesi olarak da kullanılır. Ebü’l-Kāsım, Ebû Zeyd, Ebü’l-Hasan vb. Ayrıca hayvan, bitki ve yer isimleri için de kullanılmıştır: Ebû eyyûb (deve), ebû ca‘de (kurt), ebü’l-husayn (tilki), ebû ferve (kestane), ebü’n-nevm (haşhaş), Ebû Kubeys (Mekke’de bir dağ), gibi. Mecdüddin İbnü’l-Esîr’in, bu ve benzeri kelimelere dair el-Muraṣṣaʿ fi’l-âbâʾ ve’l-ümmehât ve’l-benîn ve’l-benât ve’l-eẕvâʾ ve’ẕ-ẕevât adlı alfabetik eseri İbrâhim es-Sâmerrâî tarafından yayımlanmıştır (Bağdad 1391/1971). Halk dilinde, ebûnun kısaltılmışı olan bû veya bâ isimlerin başına getirilerek kullanılır (Bû Yezîd - Bâ Yezîd, Bû Kesîr - Bâ Kesîr). Bu kullanım şekli Kuzey Afrika Arapçası’nda oldukça yaygındır.

BİBLİYOGRAFYA
Lisânü’l-ʿArab, “ebv” md.
Kāmus Tercümesi, “übüvvet” md.
Kāmûs-ı Türkî, “eb” md.
Türk Lugatı, “eb” md.
el-Muʿcemü’l-kebîr (nşr. Mecmau’l-lugati’l-Arabiyye), Kahire 1981, “übüvvet” md.
“Ebû”, İA, IV, 8.
Âzertâş Âzernûş, “Eb”, DMBİ, II, 295-296.

(Hulûsi Kılıç)

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 10/65

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet