Dâr ne demektir?

Değerli kardeşimiz,

الدار

Dâr, Kur’ân-ı Kerîm’de lugat manasından başka çeşitli terkipler içinde mecazi mânalarda kullanılan bir kelimedir.

“Dönmek, dolaşıp hareket ettiği noktaya gelmek” manasındaki devr kökünden türeyen dâr lugatta “büyük mesken, konak, şehir, yurt, vatan ve ülke” mânalarına gelir; en çok kullanılan çoğul şekli diyâr ve dûrdur. Dâreyn ise “dünya ve âhiret” demektir. Kur’ân-ı Kerîm’de kırk sekiz yerde geçen dâr kelimesi bazı müfessirlere göre dört mânada kullanılmıştır.

1. Mesken (el-A‘râf 7/78, 91);

2. Cennet (en-Nahl 16/30);

3. Cehennem (İbrâhîm 14/28);

4. Medîne-i Münevvere (el-Haşr 59/9; bk. İbnü’l-Cevzî, s. 292).

Dâr bu örneklerin dışında âhiret kelimesiyle birlikte dokuz yerde kullanılmıştır. Dârü’l-âhire (âhiret yurdu, öbür yurt, en son ikamet edilecek yer) müminler için huzur, sükûn ve mutluluk dolu, ölümsüz bir hayat olarak ifade edilir (el-Bakara 2/94; el-En‘âm 6/32; el-A‘râf 7/169; Yûsuf 12/109; en-Nahl 16/30; el-Kasas 28/77, 83; el-Ankebût 29/64; el-Ahzâb 33/29). Dârü’l-âhirenin karşıtı “dârü’d-dünyâ” olmakla birlikte bu terkip Kur’an’da geçmemekte ve daha çok hayâtü’d-dünyâ tabiri kullanılmaktadır. Kur’an’da âhiret yurdunun ve oradaki mutlulukların sonsuzluğu ve sürekliliği yanında dünya hayatının geçici ve kısa oluşu üzerinde durulur, dünya hayatı oyun ve eğlenceye benzetilir (bk. M. F. Abdülbâkī, s. 224-225). Bu kadar kısa olduğuna göre dünya hayatının, öbür hayatta dârü’s-selâm (kurtuluş yurdu) diye ifade edilen cenneti hak etmek için çok iyi değerlendirilmesi gerekir. Dârü’l-müttakīn, âkıbetü’d-dâr, ukbe’d-dâr (eninde sonunda gidilecek yurt), dârü’l-mükāme, dârü’l-karâr (devamlı ikamet edilecek ülke), dârü’l-huld (ebediyet yurdu) tabirleri de cennet yerine kullanılmaktadır. Dünya hayatını peygamberlerin gösterdiği hak yolda değil de şeytanların peşine takılarak geçirenlerin âhiret yurdunda gidecekleri yer, sûü’d-dâr (yurdun kötüsü) ve dârü’l-bevâr (helâk yurdu) olarak ifade edilen cehennemdir (bk. a.g.e., s. 264-265).

Dâr Hz. Peygamber’in hadislerinde daha çok “mesken, yurt” anlamında, ayrıca Medine şehri için kullanılmıştır (bk. Wensinck, el-Muʿcem, “dvr” md.).

Bundan başka “ev, mesken, bina” manası çerçevesinde dârülaceze, dârülfünûn, dârülhadis, dârülhikme, dârülkurrâ, dârüşşafaka, dârüşşifâ, dârülulûm vb. müessese adlarında kullanılan dâr kelimesi, “ülke” manasında da İslâm hukuku terimi olarak dârüladl, dârülbağy, dârülharp, dârülislâm ve dârüssulh terkiplerinde yer almıştır.

BİBLİYOGRAFYA
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “dâr” md.
Lisânü’l-ʿArab, “dvr” md.
M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, s. 224-225, 264-265.
Wensinck, el-Muʿcem, “dvr” md.
Mustafavî, et-Taḥḳīḳ, “dvr” md.
Müsned, V, 326; VI, 71.
Tirmizî, “İstiʾẕân”, 18.
İbnü’l-Cevzî, Nüzhetü’l-aʿyün, s. 292.
Tehânevî, Keşşâf, I, 466.
Elmalılı, Hak Dini, I, 92, 423; VII, 4842.
T. H. Weir, “Dârüsselâm”, İA, III, 493, ayrıca bk. s. 479.
G. Marçais, “Dār”, EI² (İng.), II, 113.

(İbrahim Çelik)

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 8/482

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet