Cenâb ne demek?

Değerli kardeşimiz,

الجناب

Cenâb, çeşitli terkiplerle birlikte saygı ifadesi olarak kullanılan bir tabirdir.

“Yaklaşmak” ve “uzaklaşmak” mânasında zıt manalı kelimelerden olan cenâbet kökünden isimdir. Lugatta “bir şeyin yanı, yakını, çevresi” veya “bir şeyin uzağı” manasına gelir. Cenb kelimesiyle aynı manaya gelen cenâb, mecaz olarak “himaye ve gözetim” mânasına da kullanılır. Cenâb kelimesi Kur’ân-ı Kerîm’de geçmemekle birlikte aynı manalısı olan cenb, bir yerde “Allah’ın civarı, yakını” veya “Allah yolu”, iki yerde “uzak (komşu)” ve “yan taraf” manalarında kullanılmıştır (bk. ez-Zümer 39/56; en-Nisâ 4/36; Yûnus 10/12). Hadislerde de lugatmânalarında geçmektedir (İbnü’l-Esîr, en-Nihâye, “cnb” md.). Cenâb Türk-İslâm kültüründe “Cenâb-ı Hak, Cenâb-ı Allah, Cenâb-ı Kibriyâ”, ayrıca “Cenâb-ı Peygamber” ve “Cenâb-ı hilâfet-penâhî” terkiplerinde olduğu gibi daha çok Allah’tan ve Peygamber’den, bazan da padişahtan söz edilirken “hazret” manasına gelen bir saygı ifadesi olarak kullanılır. Cumhuriyet’in ilânından önce Müslüman olmayan yabancı diplomatlar hakkında da “cenapları” tabiri kullanılırdı (ayrıca bk. HAZRET).

BİBLİYOGRAFYA
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “cnb” md.
İbnü’l-Esîr, en-Nihâye, “cnb” md.
Lisânü’l-ʿArab, “cnb” md.
Halil İbrahim Şener, Türk Edebiyatında Manzum Esmâü’l-Hüsnâlar (doktora tezi, 1985), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, s. 102, 109, 206, 227.
“Cenâb”, İA, III, 90.
ML, II, 852.

(Yusuf Şevki Yavuz)

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 7/346

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet