Avusturya'da İslamiyet ve İslamî faaliyetler hakkında bilgi verir misiniz?

Değerli kardeşimiz,

ÜLKEDE İSLÂMİYET
Avusturya’nın İslâm dünyası ve kültürü ile münasebetleri çok eskilere kadar gider. Habsburg hânedanı döneminde gerek Osmanlılar’la gerekse Mağrib’deki müslüman Araplar’la meydana gelen savaşlarda Avusturyalılar Müslümanları az da olsa tanıma fırsatı buldular. Avrupa’daki Osmanlı üstünlüğü çeşitli alanlarda Avusturya kültürünü etkilemiş olduğu gibi barış dönemlerinde kurulan ticarî ve kültürel ilişkiler de Avusturya toplumunu Müslümanlarla karşılaştırmıştır. 1674’lerde Viyana Üniversitesi’nde Şark dilleri öğretiminin başlaması ile saray kütüphanesine İslâm dünyasından yazma eser temini için bazı kişilerin görevlendirilmesi, İslâm kültürünün tanınması yönünde atılan ilk adımları teşkil etmektedir. Avusturya ile İslâm dünyası arasında ticarî münasebetlerin gelişmesinin bir sonucu olarak 1730’da Viyana’da bir “Müslüman tüccarlar kolonisi”nin kurulması, bu asrın sonlarına doğru İmparator II. Joseph’in müslümanlar için bir “müsamaha fermanı” yayımlayıp (1782) İslâm dinine hukukî bir statü kazandırması, müslümanların Avusturya’da hem tanınması hem de münasebetlerinin gelişmesi yönünde etkili olmuştur. Berlin Kongresi (1878) ile Bosna-Hersek’in Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’na bırakılması, Avusturya-müslüman münasebetlerinde bir dönüm noktası oluşturmuştur. Böylece Avusturya-Macaristan İmparatorluğu sınırları içinde ilk defa müslüman nüfusa sahip bir eyalet ve onun yönetimi için farklı bir dinî-adlî düzenleme yapma ihtiyacı ortaya çıkıyordu. Bu amaçla imparatorluk Osmanlılar’ın eğitim ve adlî düzeniyle yakından ilgilenmeye başlamış ve buna göre, Bosna-Hersek eyaletinin başşehri olan Saraybosna’daki mahallî yönetimin girişimi ve desteğiyle buradaki eğitim sistemini yeniden organize etmiştir. 1883’te Viyana’da devlet matbaasında “Hanefî mezhebine göre İslâm’da evlilik hukuku”, “İslâm’da aile hukuku” ve “İslâm’da veraset hukuku” gibi konularda bazı kitapların basımı sağlandı; böylece Avusturyalı hukukçular ve bilim adamları İslâm hukukunu inceleme imkânı buldular. 1893’te Avusturya yönetiminin desteğiyle Saraybosna’da din dersi öğretmenlerinin yetiştirildiği bir “dârülmuallimîn”, kadıları yetiştirmek için bir “mekteb-i nüvvâb” ve 1918’de de “şeriat lisesi” açıldı. Bu okulda normal lise programında bulunan derslerden başka Arapça, İslâm kültürü ve İslâm tarihi gibi dersler okutuluyordu. Ayrıca Bosna-Hersek liselerinde okutulmak üzere İbn Hişâm’ın es-Sîretü’n-nebeviyye adlı eserinden seçmeler (Izbor iz Kitabu Sireti Resulillahi, Viyana 1913) ve bir Arapça sözlüğün basımı gerçekleştirildi. Bu arada, Bosna-Hersek’te 1930’lara kadar yürürlükte kalmış olan Mecelle de Almanca ve Sırpça’ya tercüme edildi (Öztürk, s. 95). I. Dünya Savaşı’na kadar Osmanlı Devleti’nde okutulan bütün ders kitaplarının, neşredilen bütün gazete ve dergilerin ve bunların yanı sıra 1918’e kadar İstanbul ve Bulak’ta basılan Arapça, Türkçe, Farsça eserlerin büyük bir özenle toplanarak Viyana Saray Kütüphanesi’nde (bugün Millî Kütüphane) saklanması, Avusturya yönetiminin İslâm kültürüne olan ilgisini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Bugün bu eser ve koleksiyonların hepsi Avusturya Millî Kütüphanesi’nde mevcuttur. Viyana’da 1918’e kadar bir müftü oturuyor ve şehirde Müslüman askerler için yaptırılmış bir cami bulunuyordu.

I. Dünya Savaşı’ndan sonra Avusturya’da yaşayan Müslümanlar İslâm Kültür Cemiyeti adıyla bir dernek kurarak ortak problemlerine çözüm aradılar; ancak dernek Alman hâkimiyetinin başlamasından sonra kapanmak zorunda kaldı (1939). II. Dünya Savaşı’ndan sonra bu derneğin devamı niteliğinde olan Avusturya İslâm Cemiyeti kuruldu (1950), fakat bu da uzun ömürlü olamadı ve 1962’de kapandı. Aynı yıl Müslümanları bir çatı altında toplamak amacıyla İslâmî Sosyal Hizmet Cemiyeti (Moslimischer Sozialdienst) kuruldu. Daha sonra üyeleri arasında Türk işçi ve öğrencilerinin de bulunduğu pek çok kuruluş bu derneğe katıldı. 1960’lardan itibaren Avusturya’nın Türkiye ve Kuzey Afrika ülkelerinden işçi kabul etmesi ve İslâm ülkelerinden buraya okumak için öğrencilerin gelmesi üzerine özellikle Viyana’da yaşayan Müslümanların sayısı hızlı bir artış göstermiş ve günümüzde bu ülkedeki Müslüman nüfus 100.000’e ulaşmıştır. 1968’lerde Müslüman ülkelerin büyükelçileri sosyal ihtiyaçların karşılanması ve çocukların dinî eğitimlerinin yapılabilmesi gayesiyle bir İslâm merkezi tesis edilmesi için yoğun bir çalışma başlattılar ve Suudi Arabistan’ın büyük maddî desteğiyle inşa edilen Viyana İslâm Merkezi 1979’da hizmete girdi. Bu merkezde konferans salonları, mescid, kütüphane, çocukların din eğitimi gördükleri sınıflar, kadınlar için özel bir bölüm ve çeşitli sosyal hizmetlere ayrılan bürolar bulunmaktadır. Viyana İslâm Merkezi eğitim öğretim ve sosyal hizmetlerin yanı sıra İslâmî konularda kitap ve dergi yayımını da gerçekleştirmektedir; al-Islam (Almanca) dergisi bu merkezin yayınıdır. Ayrıca ülkede Türkler tarafından açılmış seksen civarında cami ve mescid bulunmaktadır.

İslâmiyet Avusturya’da resmen tanınan bir dindir. İlk defa 15 Temmuz 1912’de devlet tarafından resmen kabul edilmişse de savaş sonunda imparatorluğun dağılması bu tanımayı anlamsız hale getirmiştir. İslâmî Sosyal Hizmet Cemiyeti’nin 1962’den itibaren Avusturya hükümeti nezdinde sürdürdüğü teşebbüsler sonunda İslâmiyet ancak 1979’da resmî din olarak kabul edilmiştir. Bu tanıma ile radyo ve televizyonda yılda sekiz defa dinî konuşma yapma, çocukların okullarda haftada iki saat din dersi almaları, müslümanların İslâm cemaati adı altında örgütlenmeleri, müslüman ölüler için müstakil bir mezarlık ayrılması gibi çeşitli haklar sağlanmıştır.

Avusturya’da çeşitli zamanlarda İslâmî muhtevalı bazı dergiler çıkarılmıştır. Bunlar arasında İslâmî Sosyal Hizmet Cemiyeti tarafından dört ayda bir Almanca, Boşnakça ve Türkçe olarak yayımlanan Der gerade Weg, Dr. İsmail Baliç tarafından yine Almanca, Boşnakça, bazan da Türkçe ve İngilizce olarak üç ayda bir çıkarılan Islam und der Westen, 1975’ten beri yayın hayatını sürdüren ve Avusturya ile Arap ülkeleri arasındaki ekonomik ve kültürel ilişkileri konu alan Arapça Merḥabâ, 1951-1955 yılları arasında çıkarılan Vox Orientis ve 1958-1972 arasında üç ayda bir çıkarılan Bustan adlı dergileri anmak gerekir. 1952-1979 yılları arasında Viyana’da “Muslimische Bibliothek” adlı seri içinde birçok İslâmî kitap yayımlanmıştır. Ayrıca Viyana’daki müslüman öğrenci dernekleri tarafından da küçük İslâmî kitaplar yayımlanmaktadır.

Avusturya’da pek çok enstitü ve dernek İslâm kültürüyle yakından ilgilenmektedir. Viyana Üniversitesi’ne bağlı olarak Şarkiyat Enstitüsü (Orientalisches Institut, 1886), Purgstal Derneği (Purgstall Gesellschaft, 1958) ve 1851-1948 yılları arasında faaliyette bulunan Şark Dilleri Öğretim Kurumu (Öffentliche Lehranstalt für orientalische Sprachen) ve sonradan bu görevi üstlenen Diplomasi Akademisi (Diplomatische Akademi, 1962), aynı zamanda İslâmî ilimlerle de ilgilenen kuruluşlardır.

Avusturya’da şarkiyatla ilgili başlıca yayınlar ise şunlardır: Vienna Orient Journal (1886; daha sonra bu dergi yerini Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes’e [1915] bıraktı): Archiv für Orientforschung (Viyana 1923-, yılda bir cilt); Wiener Beiträge zur Kunst- und Kulturgeschichte Asiens (1925-); Wiener Beiträge zur Kultur, Geschichte und Linguistik (1930-); Wiener Völkerkundlich Mitteilungen (1953-).

BİBLİYOGRAFYA
H. Leobenstein, Katalog der arabischen Handschriften der Österreichischen Nationalbibliothek, Wien 1970, I.
Die Muslims im Donouraum, Österreich und der Islam, Wien 1971, s. 106.
Osman Öztürk, Osmanlı Hukuk Tarihinde Mecelle, İstanbul 1973, s. 95.
Necîb el-Akīkī, el-Müsteşriḳūn, Kahire 1980, II, 270-272.
B. Jelavich, History of the Balkans, Cambridge 1985, I, 300-327, 348-352.
M. Ali Kettani, Muslim Minorities in the World Today, London 1986, s. 46.
G. Wagner, “Das Osmanenreich und Österreich”, TAD, V/8-9 (1970), s. 213-239.
Abdülmün‘im et-Tûnicî, “el-Merkezü’l-İslâmî fî Fiyenâ”, el-Fayṣal, XXXVI, Riyad 1980, s. 107-112.
“The Islamic Centre in Vienna: an Example of Religious Pluralism in Austria”, The Muslim World League Journal, XII/1, Mekke 1984, s. 48-49.
K. Arat, “Der Islam in Österreich”, Cibedo, I/4, Frankfurt am Main 1987, s. 97-128.

(Davut Dursun)

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 4/178-179

IV. İSLÂM ARAŞTIRMALARI
Avusturya’da şarkiyat ve İslâmiyat çalışmaları XVI. yüzyılın ortalarında I. Ferdinand’ın, Viyana Üniversitesi’nde Arapça dersleri vermesi için Fransız müsteşrik Guillaume Postel’i (ö. 1581) davet etmesiyle başlar. Yine I. Ferdinand tarafından İstanbul’a elçi olarak gönderilen Busbeke (ö. 1592), İstanbul’dan ülkesine dönüşünde beraberinde getirdiği 240 adet el yazması eserle ilim adamlarının ilgisini çekmiştir. Viyana Üniversitesi’ne Arapça öğretmeleri amacıyla çeşitli ülkelerden başka uzmanlar da davet edilmiştir. Önce Viyana Üniversitesi bünyesinde başlayan İslâmiyat çalışmaları, ardından Graz (1586) ve Innsbruck (1667) üniversitelerinde kurulan şarkiyat bölümleriyle daha da canlanmış, 1674 yılında ise Viyana Üniversitesi’nde Türkçe öğretimi başlatılmıştır.

Avusturya’da İslâmiyet’le ilgili çalışmaların başlaması siyasî sebepler dolayısıyla olmuştur. İstanbul’da diplomatik temaslarda bulunan Avusturya temsilcileri, önceleri Osmanlı Devleti’ndeki Hıristiyan tercümanlardan faydalanırken bunların casuslukla itham edilmeleri üzerine Avusturyalı tercümanlar yetiştirilmesine ihtiyaç duyulmuş, böylece Viyana’da Türkçe, Arapça ve Farsça ile ilgili incelemelere başlanmış ve özellikle François à Mesgnien Meninski bu tür çalışmalarda önemli rol oynamıştır. Meninski İstanbul’daki Avusturya büyükelçiliğinde görev yaptığı yıllarda (1661-1668) çalışmalarını sürdürmüş ve Viyana’ya döndüğünde bir basımevi kurarak Türkçe, Arapça ve Farsça’dan Latince’ye üç ciltlik büyük bir sözlük (Thesaurus Linguarum Orientalium Turcicae, Arabicae, Persicae, 1680) ile bir Türkçe gramer (Linguarum Orientalium Turcicae, Arabicae, Persicae Institutiones seu Grammatica Turcicae) yayımlamıştır. Kraliçe Maria Theresia’nın elçiler, konsoloslar, tüccarlar ve bilginler için Viyana’da Şarkiyat Akademisi’ni (Wiener Orientalischen Akademie) faaliyete geçirmesiyle (1754) ilk defa İslâmiyat’la ilgili çalışmalar ve Türkçe öğretimi sistemli bir şekilde başlamış oldu. Bu akademide birçok ünlü kişi ders vermiş ve buradan yetişen şarkiyatçılar İslâm kültürü ile ilgili pek çok eser yayımlamışlardır. Akademide yetişen ünlü ilim adamlarından J. von Hammer-Purgstall (ö. 1856) İstanbul’daki Avusturya büyükelçiliğinde uzun yıllar tercüman olarak çalışmış, topladığı bilgi ve belgelerle de Geschichte des Osmanischen Reiches (I-X, Pesth 1827-1835); Constantinopolis und der Bosporos (I-II, Pesth 1822); Geschichte der Osmanischen Dichtkunst (I-IV, Pesth 1836-1838); Die Staatsverfassung und Staatsverwaltung des Osmanischen Reiches (I-II, Wien 1814-1816) gibi birçok önemli eser yazmıştır. Diğer İslâm ülkeleri ve edebiyatları üzerinde de pek çok yazı ve eseri olan Hammer’in en kalıcı eserleri bunlar olmuştur. XVIII. yüzyılın sonları ile XIX. yüzyılın başlarında İslâm dünyasıyla ilgilenmiş ve bu alanda eser vermiş bir diğer âlim de Franz von Dombay’dır (ö. 1810). Dombay, İbn Ebû Zerr’in el-Enîsü’l-muṭrib adlı Mağrib tarihini metni ve Almanca tercümesiyle (Geschichte der mauritanischen Könige, Agram 1794-1797), Ebû Medyen el-Fâsî’nin Tuḥfeti’l-erîb’inin ihtisarını da yine metinle birlikte Latince tercümesiyle neşretmiş (Viyana 1805), ayrıca Mağrib-i Aksâ emîrleri ve Arap sikkeleri üzerindeki çeşitli çalışmalarını yayımlamıştır.

Şarkiyat Akademisi, XIX. yüzyılın ortalarında Şark Dilleri Akademisi ve Federal Öğretim Kurumu’na (Konsular-Akademie und Bundeslehranstalt für Orientalische Sprachen) dönüştürülerek Doğu’ya gidecekler için pratik öğrenim vermeye başladı (1851). Bu kurumu Viyana Üniversitesi’nde açılan Şarkiyat Enstitüsü (Universität Wien-Orientalisches Institut) takip etti (1886); XX. yüzyılın başlarında yetişen ve eser veren şarkiyatçılarla İslâmiyatçılar’ın çoğu buradan yetişmiştir.

XIX. yüzyıl Batı’da şarkiyat ve İslâmiyat’la ilgili çalışmaların giderek yoğunluk kazandığı bir dönem olmuştur. Önceleri siyasî sebeplerle başlatılan bu çalışmaların önemi Batı ülkelerinin sömürgeciliğe yönelmeleri üzerine daha da artmış ve hükümetler İslâm kültürüyle ilgili inceleme ve araştırmalara destek vermişlerdir. Bu arada Viyana bu tür çalışmaların yapıldığı en önemli merkezlerden biri haline gelmiştir. Bu yüzyılda yetişen ve eser veren Avusturya asıllı ilim adamlarından A. Sprenger (ö. 1893), İslâm kültürüyle ilgili çok sayıda eserin yayımını gerçekleştirmiştir. Sprenger’in yayımladığı başlıca eserler arasından şunlar gösterilebilir: Kâşânî’nin Iṣṭılâḥâtü’ṣ-ṣûfiyye’si (Kalküta 1845); İbn Hacer’in el-İṣâbe’si (I-IV, Kalküta 1270-1291/1853-1874); Tehânevî’nin Keşşâfü ıṣṭılâḥâti’l-fünûn’u (W. N. Lees ile birlikte, 1862); Süyûtî’nin el-İtḳān fî ʿulûmi’l-Ḳurʾân’ı (Kalküta 1852-1854); Ebû Nasr el-Utbî’nin Târîḫu’l-Yemînî’si (Dehli 1848). Hz. Muhammed hakkındaki Das Leben und die Lehre des Moḥammad nach bisher grösstentheils unbenutzten Quellen (I-III, Berlin 1861-1865) adlı biyografisi en önemli eserleri arasında yer alır. Aynı dönemde eser verenlerden A. von Kremer (ö. 1889), el-İstibṣâr fî ʿacâʾibi’l-emṣâr’ı (Description de l’Afrique par un géographe arabe anonyme du 6^e siècle de l’hégire, Vienne 1852) ile Vâkıdî’nin el-Meġāzî adlı eserinin üçte bire yakın kısmını (History of Mohammad’s Campaigns, Kalküta 1856) yayımlamış, ayrıca İslâm kültür ve tarihiyle ilgili değişik mecmualarda çok sayıda makale neşretmiştir. Kremer’in Culturgeschichte des Orients unter den Chalifen (I-II, Wien 1875-1877) ve Geschichte der herrschenden Ideen des Islams (Leipzig 1868) adlı iki kitabı en ilgi çeken eserlerindendir. Yine bu dönemde Viyana İslâmiyatçıları arasında en önemli isimlerden biri olan J. von Karabacek (ö. 1918) sanat tarihi, nümismatik ve epigrafi çalışmaları ile tanınmıştır.

Arşidük Rainer’in zengin koleksiyonu Karabacek’e çok faydalı bir araştırma malzemesi olmuş, bu koleksiyondaki çiniler, Kûfe sikkeleri, Arapça yazılı papirüsler üzerine ve İslâm tarihi hakkında çeşitli kitaplar yazmıştır. D. H. Müller de (ö. 1912) Sâmî diller üzerinde çalışmış ve Asmaî’nin Kitâbü’l-Farḳ’ını şerhiyle birlikte bir fihrist ekleyerek (Viyana 1876-1891), İbnü’l-Hâik el-Hemdânî’nin Kitâbü’l-İklîl’ini de notlarla açıklanmış metni ve Almanca tercümesiyle birlikte yayımlamıştır (Leipzig 1879). Güney Arabistan’a da ilgi duyan Müller, bu bölge ile ilgili çalışmalarını muhtelif tarihlerde yayımlama imkânı bulmuştur. Filolojide güçlü bir isim olan Müller’in yetiştirdiği öğrenciler özellikle şarkiyat alanında ciddi çalışmalar yapmışlardır. Onun halefi olan R. Geyer (ö. 1929), çalışmalarına Asmaî’nin Kitâbü’l-Vuḥûş’u (Viyana 1988) ile başlayarak özellikle Arap edebiyatı sahasında eserler vermiştir. El yazması ve matbu çok sayıda eser toplamış, Meymûn b. Kays el-A‘şâ ile ilgilenmiş ve onun iki kasidesini metin ve Almanca tercümeleriyle birlikte neşretmiştir (Zwei Gedichte von al-Aʿšā, Leipzig 1905, 1919). Ayrıca Accâc, Rü’be, Zürrumme, Cesîrî ve Şemmah gibi şairlerin urcûzelerini de toplayarak Almanca notlarla birlikte yayımlamıştır (Altarabische Diiamben, Leipzig, New York 1908). Geyer bu çalışmaların yanında Tayâlisî’nin Kitâbü’l-Mükâs̱ere ʿinde’l-müẕâkere’sini de neşretmiştir (1927). Müller’in öğrencilerinden olan B. Geiger, S. Gandz ve Polonyalı T. Kowalski Arap edebiyatı ve İraniyat alanlarında çalışmışlardır. A. Haffner de (ö. 1914) Asmaî’nin önce Kitâbü’l-Ḫayl’ini (Viyana 1895), sonra Kitâbü’ş-Şâʾını (Beyrut 1896) ve Kitâbü’n-Nebât ve’ş-şecer (Beyrut 1898) ile diğer bazı kitaplarının yayımını gerçekleştirmiştir. N. Rhodokanakis ise (ö. 1945) Arap edebiyatının ilk dönemleriyle ilgilenerek bu alanda çeşitli gramer ve sözlüklerin neşrine muvaffak olmuş ve çalışmalarıyla Avusturya’da eski Arap kültürünün tanınmasında önemli rol oynamıştır. E. von Zambaur’un (ö. 1947) hazırladığı İslâm devletleri ve hânedanlarının halifeleri, vezirleri ve valileriyle ilgili kronolojik el kitabı (Manuel de généalogie et de chronologie pour l’histoire de l’Islam, Hannover 1927), kendi alanında temel bir başvuru eseri olmuştur. Bu ilim adamlarının yanı sıra XX. yüzyılın başlarında şarkiyat ve İslâmiyat alanındaki çalışmalarıyla adını duyuran M. Bittner (ö. 1918) ve Osmanlı vesikaları üzerinde önemli çalışmalar ortaya koyması yanında Mitteilungen zur osmanischen Geschichte adlı Osmanlı araştırmaları dergisinin (1921-1922) kurucusu olan Friedrich von Kraelitz-Greifenhorst ile Türk dili ve tarihi sahalarında çalışmalarıyla tanınan Herbert Wilhelm Duda’yı da (ö. 1975) anmak gerekir. Çok kullanışlı bir Almanca-Türkçe lugat düzenleyen Herbert Jansky, Evliya Çelebi seyahatnâmesi üzerindeki çalışmaların yanı sıra Avusturya-Osmanlı münasebetleri ve Viyana ile ilgili çeşitli Osmanlı eserlerinin tercümelerini yayımlayan R. Kreutel (ö. 1981) ve Türk gemici dili üzerinde H. R. Kahane ile birlikte The Lingua Franca in the Levant (Urbana 1958) adlı mühim bir lugat meydana getiren, tarihçi Âlî’nin Hâlâtü’l-Kāhire (Wien 1975) ile Nushatü’s-selâtîn’in (I-II, Wien 1979-1982) ilmî yayın ve tercümesini ortaya koyan A. Tietze, Avusturya şarkiyat ve Türkolojisinin daha yeni simalarıdır. Viyana Şarkiyat Enstitüsü’nce, A. Tietze’nin idaresinde, 1975’ten bu yana Batı’da ve Doğu’da Osmanlı ve Türkiye tarihi ile ilgili tarih, dil, sanat ve edebiyat sahasındaki yeni yayınların Turkologischer Anzeiger adı altında sistematik ve zengin bibliyografyası akademinin kendi mecmuası Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes’in (WZKM) ek kısmı halinde ilim âlemine sunulmaktadır.

Avusturya’da İslâmiyat alanındaki çalışmalar geçmişte olduğu gibi günümüzde de önemini korumakta ve pek çok enstitü, dernek ve kuruluş İslâm kültürüyle yakından ilgilenmektedir. Viyana Üniversitesi bünyesinde bulunan Orientalisches Institut (1886) ile Orient-Akademie der Hammer-Purgstall Gesellschaft (1962), Afro-Asiatisches Institut in Wien (1953) ve 1851-1948 yılları arasında faaliyet gösteren Şark Dilleri Akademisi ve Federal Öğretim Kurumu’nun yerine kurulan Diplomatische Akademie (1962) gibi kuruluşlar İslâm ilimleri ve şarkiyatla ilgilenmektedirler.

Avusturya’da şarkiyatla ilgili başlıca süreli yayınlar ise şunlardır: Vienna Orient Journal (Viyana şarkiyat dergisi, 1886); daha sonra bu dergi yerini Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes’e (Avusturya Şark araştırmaları dergisi, 1915) bıraktı. Archiv für Orientforschung (şarkiyat araştırmaları arşivi [dergisi], Viyana 1923-); Wiener Beiträge zur Kunst- und Kulturgeschichte Asiens (Viyana Asya sanat ve kültür tarihi dergisi, 1925-); Wiener Beiträge zur Kultur, Geschichte und Linguistik (Viyana kültür, tarih ve dil bilimi dergisi, 1930-); Wiener Völkerkundlich Mitteilungen (Viyana etnoloji araştırmaları dergisi, 1953-). Ayrıca Hammer-Purgstall Gesellschaft tarafından 1950’den beri Bustan adlı bir dergi de çıkarılmaktadır.

Avusturya kütüphaneleri İslâmî yazmalar bakımından çok zengindir. Avusturya şarkiyatçıları gördükleri destekle saray kütüphanesine değerli bir Şark yazmaları hazinesi kazandırmışlardır. Hammer’in şahsî kütüphanesindekilerin katılmasıyla bu koleksiyon daha da zenginleşmiştir. Bugün Avusturya Millî Kütüphanesi’nde bulunan saray kütüphanesine ait Arapça, Farsça ve Türkçe yazmaların katalogu G. Flügel tarafından (Die arabischen, persischen und türkischen handschriften der Kaiserlich-Königlichen Hofbibliothek zu Wien, I-III, Wien 1865-1867), Arapça yazmaların katalogu da Helene Leobenstein tarafından (Katalog der arabischen Handschriften der österreichischen Nationalbibliothek, Wien 1970) neşredilmiştir (Avusturya kütüphanelerindeki yazmalarla ilgili diğer kataloglar için bk. Huisman, s. 8-9).

BİBLİYOGRAFYA
G. Pfannmüller, Handbuch der Islam-Literatur, Berlin-Leipzig 1923.
J. Fück, Die Arabischen Studien in Europa, Leipzig 1955, s. 254-260.
A. J. W. Huisman, Les manuscrits arabes dans le monde: une bibliographie des catalogues, Leiden 1967.
İsmail Soysal – Mihin Eren, Türk İncelemeleri Yapan Kuruluşlar, Ankara 1977, s. 94-101.
Necîb el-Akīkī, el-Müsteşriḳūn, Kahire 1980, II, 270-293.
Franz Sauer, “Hammer-Purgstall” (trc. Sezer Duru), TTK Belleten, XXXVI/141 (1972), s. 79-83.

(Davut Dursun)

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 4/179-182

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet