Kabirde zaten hesap var, mahşerde hesaba ne gerek var?

Kabirde insan cennetlik ise cennetteki yeri gösterilecek cehennemlik ise cehennemdeki yeri gösterilecek ve azap görecek diye biliyorum böyle bir durumda mahşerde ayrıca sorgunun olmasının hikmeti nedir, insan zaten cennete veya cehenneme gideceğini bilmez mi?

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle ifade edelim ki, mahşerdeki ikinci bir hesap, tekrar değil; tamamlama ve ilandır.

Bir insan gözaltına alındığında önce karakolda ilk sorgusu yapılır. Orada suçlu olup olmadığına dair bir karar verilir, hatta bazen geçici bir ceza (tutuklama gibi) da verilir. Ama bu, nihai hüküm değildir. Asıl karar, herkesin önünde, delillerin tek tek ortaya konduğu mahkemede verilir.

İşte kabir hali buna, mahşer ise büyük mahkemeye benzer.

Demek ki, kabirde olan “sorgu”, aslında nihai hüküm değil; ön değerlendirme ve ilk tecellidir. Yani kabir, insanın akıbetini hissettiği bir “numune” safhasıdır; ama kesin, herkese açık ve bütün açılardan tam adaletin ortaya konduğu yer değildir.

Mahşerdeki hesap ise bambaşka bir hikmete dayanır:

Orada sadece kişinin sonucu değil, nasıl ve neden o sonuca ulaştığı, insanlar, hayvanlar, bitkileri cinler… özetle canlı cansız bütün varlıklarla olan hakları, her yönüyle bütün mahlûkat önünde ortaya konur. Kimse “niye böyle oldu” diyemez; her şey delilleriyle, şahitleriyle (amel defteri, organlar, zaman ve mekân) açıkça gösterilir. Bu, ilahî adaletin tam ve şeffaf tecellisidir.

Ayrıca kabirdeki hâl kişisel ve sınırlı bir idrak, mahşer ise umumî bir mahkeme-i kübrâdır. İnsan kabirde yerini görse bile, mahşerde o sonucun haklılığını bizzat müşahede eder ve itiraz kapısı tamamen kapanır.

Kısaca: Kabir “ön gösterim, ön muhasebe”, mahşer ise kesin hüküm ve adaletin ilanıdır.

İlahi hikmetin öngördüğü hesap sorma modelleri birkaç noktada cereyan edecektir:

Kabirden mahşere cennete ve cehenneme doğru takip edilen rotadaki hesap çeşitlerini şöyle sırlaya biliriz:

1) Kabirdeki sorgulama gerçek bir hesap olmayıp her kişinin şahsi hayat durumu, mümin olup olmadığı hususu belirlemeye yönelik hususi bir sorgulamadır. Genel olarak bu inkâr ve iman kimliğinin tespitiyle azap veya ödül verme vardır. “Kabir ya cennet bahçelerinden bir bahçe ya da cehennem çukurlarından bir çukurdur” manasına gelen hadiste bu hakikate işaret edilmiştir. (Tirmizî, Kıyamet, 26)

Gerçek hesap yeri kabir değil mahşerdir. Mahşerdeki muhakemenin üç sonucu vardır:

Birincisi: Allah’ın lütuf ve ikramı ile hafif bir hesaptan veya hiç hesaba çekilmeden cennete gidenlerin yolu.

İkincisi: Hesapta görülen suçların bir cezası olarak cehenneme gidenlerin yolu.

Üçüncüsü: Hesapta görülen iyi işlerin bir mükâfatı olarak cennete gidenlerin yolu.

2) Mahşerdeki hesap sormanın nevilerini şöyle açıklamak mümkündür:

a) Amellerin arz edilmesi:

Öncelikle itaat veya isyanlardan meydana gelen bütün amellerin dokümanlarının ortaya konulması. Bu dosyaların tespit edilmesiyle, meleklerden oluşan şahitler ve kâtiplerin refakat ettiği bu dosyaların sağlam bir zemine oturtulması böylece Allah’ın mutlak adaletinin tecellisinin görüntülenmesi hedeflenmiştir.

b) Bu dosyalardaki dokümanların derin bir tetkik ve tahkik ile sağlam bir zemine oturtulması ve ilgili videoların görüntüleri ve metinlerinin analizinden sonra sıra hesap sormaya gelir.

c) Bu hesap sorma işi, amellerin metin ve görüntülerini barındıran sahifelerin neşredilmesi söz konusudur. Uçuşan sahifeler muhtevalarına uygun olarak sahiplerinin eline ulaşacaktır.

Emniyet, eman ve bereketi temsil eden sahifeleri sağ eline ulaşanların durumu biraz daha netlik kazanır, cennetin yolcusu olduklarına dair önemli bir anahtar hükmüne geçer.

Buna mukabil sahifeleri, uğursuzluğu, hafifliği, keşmekeşliği ve kayganlığı temsil eden sol elinin içine düşen kimsenin de yolunu belirleyen ipuçları olarak yerini alır.

Artık herkesin kendi sahifesini, kendi kitabını okuması adaletin tecellisi açısından son derece önemlidir.

d) Nihayet bu safhada hesaba çekilenlere “Haydi kitabını oku, hesabını görmek için bugün senin kendi kendine hesap sorup notunu vermek yeterlidir.” (İsra, 14) denilir ve onlar da bizzat kitaplarını okuyup notunu verirler.

Mümin gördüğü suçlarından dolayı büyük bir endişeye kapılır, fakat Allah onu affeder de o da büyük bir sevince gark olur.

Şayet kafir ise, söyleyecek başka bir bahanesi kalmaz. (krş Raiz, ilgili yer)

e) Bundan sonra mizanlar kurulur. Mizan daha önceki bütün muamelelerin doğruluğunu tescil etmeye yönelik bir “sağlama” mesabesindedir.

f) Bunun ardından insanlar suçlarda benzerlik gösteren farklı sınıflara ayrılır. Örneğin, Enbiyalar, Evliyalar, Asfiyalar, ulemalar, şehitler, salihler; diğer yandan ateistler, deistler, müşrik cahiller, müşrik bilim adamları, münafıklar, katiller “cezalar amellerin cinsinden olduğunu” belirten düsturun gereği olarak cennet ve cehennemdeki yakın mertebede olanların yolculuktaki refakatleri belirlenmiş olur. Bu tasnif ve taksim görevli melekler için de kolaylık sağlar.

f) Son olarak insanlar özgür iradelerini kullanarak “sırat köprüsünden” geçerler. Her tarafın karanlık olduğu Cehennem sahası üzerinde kurulan bu köprü cennetlik müminler için aydınlık olur. Her müminin kendi güzel ameline göre nuru, aydınlığı söz konusudur. Cehennemlikler için her taraf karanlık geceler gibi bir kâbus olup ayaklarının köprüden kaymasına sebep olurken, cennetliklerin nuru ise onlara aydınlık yolu gösterip köprüden kolaylıkla geçip giderler. (krş Razi, ilgili yer)

Denilebilir ki, İslam’ın dünyada kurduğu “sırat-ı müstakim” denilen kulluk köprüsünde ne kadar sağlam nurlu bir çizgi takip etmişlerse mahşerdeki “sırat köprüsünden” de o nispette nurlu ve onurlu bir yürüyüş yaparlar.

Keza denilebilir ki, Kabir bir nezarethane, bir bekleme salonu gibidir. Bu nezaret masumlar için bir gül bahçesi, suçlular için ise bir ısırgan mahallidir. Nezaretten çıkanlar hesap vermek üzere mahşerdeki mahkeme-i kübraya sevk edilirler. Ve elbette her şeyi en iyi bilen Allah’tır.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet