Babam anneme psikolojik şiddet uyguluyor ne yapmalıyım?
Babam, yıllar önce annemizi terk ederek başka bir kadınla yaşamaya başladı. Annemle yaklaşık 25 yıldır ayrı olmalarına rağmen, zaman zaman annemin evine gitmeye çalıştı; son zamanlarda ise anneme sokakta herkesin içinde ağır küfürler ediyor ve tehditlerde bulunuyor.
Ben ise bugüne kadar tartışmadan kaçındım, cevap vermedim ve mümkün olduğunca alttan aldım.
Ancak artık anneme yönelik hakaret ve tehditlerin sınırı aştığını düşünüyorum. Annemi korumak amacıyla onunla birlikte polise veya adli makamlara başvurmayı ve gerekirse babam aleyhine tanıklık etmeyi değerlendiriyorum.
Anne ve babaya hürmet yükümlülüğü, onların haksız davranışlarına karşı annemi korumaya çalışmama ve gerektiğinde hukuki mercilere başvurmama engel olur mu? Bu durumda nasıl hareket etmeliyim?
Değerli kardeşimiz,
Açık ve net olarak şunun altını çizmek isteriz: Hayır. Babanızın haksız davranışlarına karşı annenizi korumaya çalışmanız, gerektiğinde hukuki makamlara başvurmanız ve gördüğünüz olaylar hakkında doğru şekilde tanıklık etmeniz anne-babaya hürmet yükümlülüğüne aykırı değildir. Çünkü İslam’a göre anne ve babaya saygı göstermek; onların haksızlıklarına ortak olmak veya şiddet karşısında sessiz kalmak anlamına gelmez.
Ancak şu gerçeği de göz önünde bulundurmanız gerekir. Annenizi korumak istemeniz sağlıklı bir vicdani duyarlılıktır. Ama annenizin bütün yükünü tek başınıza üstlenmeniz, babanızın davranışlarını kontrol etmeye çalışmanız veya kendinizi ailedeki bütün sorunların sorumlusu hissetmeniz çok sağlıklı bir durum olmayabilir.
Bu çerçevede size hem psikolojik hem de İslami açıdan birkaç önemli ayrımı anlatmak isteriz.
1. Anne-babaya hürmet, zulme sessiz kalmayı gerektirmez
Bu sorunun dinî açıdan cevabı oldukça açıktır. İslam, anne-babaya iyilik etmeyi ve saygı göstermeyi emreder. Nitekim İsra suresinde anne-babaya güzel davranılması özellikle vurgulanır.
“Rabbin, sadece kendisine kulluk etmenizi ve anne babanıza iyi davranmanızı emretti. Onlardan biri veya ikisi senin yanında yaşlanırsa onlara öf bile deme! Onları azarlama! İkisine de gönül alıcı güzel sözler söyle.
“Onlara merhametle ve alçak gönüllülükle kol kanat ger. “Rabbim! Onlar nasıl küçüklükte beni şefkatle eğitip yetiştirdilerse şimdi sen de onlara merhamet göster” diyerek dua et.” (İsra, 23-24)
Ancak anne-babaya hürmet etmek, onların her davranışını doğru kabul etmek anlamına gelmez.
Burada üç temel ilkeyi hatırlatmak gerekir:
Birincisi: Anne-babaya itaat sınırsız değildir.
Kur'an'da Lokman suresinin 15. ayetinde, anne-babanın kişiyi Allah'a ortak koşmaya zorlaması durumunda onlara itaat edilmemesi, ancak dünya hayatında kendileriyle iyi geçinilmesi emredilir.
Bu ayetten önemli bir kural çıkarabiliriz: Anne-babaya saygı devam ederken onların yanlışlarına katılmamak ve haksızlıklarına itiraz etmek mümkündür.
İkincisi: İslam haksızlık karşısında tarafsız kalmayı değil, adaletten yana olmayı emreder.
Nisa suresinin 135. ayetinde şöyle buyrulur:
"Ey iman edenler! Kendinizin, ana babanızın ve en yakınlarınızın aleyhine de olsa adaleti titizlikle ayakta tutun."
Bu ayet, sizin sorunuza açık bir cevaptır. Çünkü ayet, adaletin söz konusu olduğu yerde akrabalık bağlarının gerçeği gizlemek için kullanılmaması gerektiğini bildirir. Yani bir insan, babası haksızlık yaptığında da gerçeği söylemekle yükümlüdür.
Üçüncüsü: Zulme engel olmak, hürmetsizlik değildir.
Hz. Peygamber'in, "Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et" buyurduğu hadis rivayet edilir. Sahabiler zalime nasıl yardım edileceğini sorduklarında, onu zulümden alıkoymanın zalime yardım etmek olduğunu açıklamıştır. (Buhârî, Mezâlim, 4)
Bu hadisin sizi ilgilendiren kısmı şöyledir: Babanızın annenize hakaret etmesini, tehdit etmesini ve psikolojik şiddet uygulamasını engellemeye çalışmak, babanıza düşmanlık etmek değildir. Aksine onu haksız davranışından vazgeçirmeye çalışmak da bir iyiliktir.
Görüldüğü gibi babanın evladı olmak, onun yaptığı her şeyi onaylamak zorunda olduğun anlamına gelmez. Ona saygını koruyarak da haksızlığına karşı çıkabilirsiniz.
2. Hem anne-babanıza iyi davranın hem de adaletten ayrılmayın
Annenizin yaşadığı hakaret ve tehditler karşısında onu korumak istemeniz son derece anlaşılır ve insani bir tutum. Sorunun en önemli tarafı, annenizi korumakla babanıza hürmet etmek arasında bir tercih yapmak zorunda olduğunuzu düşünmeniz. Ancak bu iki sorumluluk birbirinin karşıtı değildir.
Babanızı şikâyet etmek zorunda kalmanız, ona düşman olduğunuz anlamına gelmez. Sizin amacınız babanızı cezalandırmak değil, annenizin maruz kaldığı haksızlığı durdurmak ve güvenliğini sağlamaktır.
Bir insanın babasına saygı göstermesi, annesinin uğradığı haksızlığa göz yummasını gerektirmez.
Babanızın evladı olabilirsiniz ama onun haksız davranışlarının ortağı olmak zorunda değilsiniz. Annenizi korumak için adalet aramanız, babanıza karşı gelmek değil, haksızlığa karşı durmaktır.
Allah sizden hem anne-babanıza karşı güzel davranmanızı hem de adaletten ayrılmamanızı ister. Bu iki sorumluluğu birbirine karıştırmamak gerekir.
Böylece ikisine de yardım etmiş olursunuz:
Bir evladın annesini koruması, onun mağduriyetini gidermesi ve haklarını savunması hem vicdani bir borç hem de evlatlık vazifesidir. Anneye yapılan bu yardım, onun zulüm altında ezilmesine mani olur.
Bir insanı zulümden alıkoymak, haksızlık yapmasına engel olmak, aslında o kişinin kendi nefsine ve ahiretine karşı işleyeceği en büyük kötülüğü engellemek demektir. Bu durumda, Peygamber Efendimizin “Zalimi zulmünden alıkoyarsın; işte ona yardım etmen budur" müjdesine nail olursunuz.
Özetle, bu şekilde davranmakla, nefreti değil adaleti, kin gütmeyi değil hem mazlumu korumayı hem de zalimin elini tutarak onu büyük bir günahtan kurtarmayı hedefleyen yüksek bir ahlaki duruşa ulaşırsınız.
Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet