Hz. Süleyman, Avrupa, Afrika ve Asya’ya hakim oldu mu?

Hz. Süleyman'ın hükümranlık coğrafyası hakkındaki rivayetler doğru mu?
Bu rivayetler, Hz. Süleyman'ın (as) Avrupa Afrika ve Asya’da çok büyük coğrafyalara hükmettiğini ifade ediyor, neredeyse bütün dünya? Bu rivayetler doğru mu?
Süleyman Aleyhisselâm, Şam'dan Irak'a kadar olan yerleri fethetti. Horasan'ı da, bu yerlere kattı. Belh şehrine indi. Orası, bundan önce kurulmuştu. Oradan dönüp Irak'a indi. Keyhüsrev, Süleyman Aleyhisselâmın, Irak toprağına indiğini işitince korktu. Üzüntüsünden, zayıfladı. Çok geçmeden de, öldü. Süleyman Aleyhisselâm, Iraktan, Merv'e ilerledi. Sonra, Belh'a vardı. Belh'dan, Türk beldelerine, ansızın baskın yaptı. Oradan, Çin beldelerine geçti. Sonra, doğudan, sağlayarak deniz sahili yoluyla Kındıhar'a geldi. Oradan Keşker'e ilerledi. Sonra, Şam'a döndü ve Tedmür'e kavuştu. Orası, kendisinin vatan edindiği yerdi. (Dîneverî-El'ahbar s.20)
Süleyman Aleyhisselâmın Hacca Gidişi, Sebe' Kraliçesini Müslüman Ve Mağ-Rib Beldelerini Fethedişi: Süleyman Aleyhisselâm; İlya = Kudüs Mescid'inin yapımından boşaldıktan sonra, Tihâme yolunu tuttu. Allah'ın Beyt-i Haramını, Tavaf etti ve ona, örtü örttürdü. Onun yanında kurban kestirdi. Orada, yedi gün oturduktan sonra, San'â'ya ilerledi. Sebe' kraliçesinin Müslüman olmasını sağladı. Şam'a, döndü. Mağrib beldelerine, Endelüs, Tanca, Franca, Ifrikıye ve Ken'an b.Ham, b.Nûh Aleyhisselâm oğullarının beldelerinden olan taraflarına hâkim olan Zorba kralı yenip kendisini, bir olan Allah'a imana ve putları bırakmağa davet etti. Küfründe, direnince, öldürdü. (Dîneverî-El'ahbar s.21-22)

Değerli kardeşimiz,

Hz. Süleyman’ın (a.s.) hükümranlık coğrafyası hakkında İslam tarihi kaynaklarında oldukça geniş anlatımlar bulunmaktadır. Bazı rivayetlerde onun Şam’dan Irak’a, Horasan’dan Türkistan’a, Çin’den Kuzey Afrika’ya ve Endülüs’e kadar uzanan geniş coğrafyalara hâkim olduğu ifade edilmektedir. Hatta bazı anlatımlarda Avrupa, Afrika ve Asya’nın önemli bir bölümünü egemenliği altına aldığı izlenimi ortaya çıkmaktadır.

Ancak bu rivayetlerin tarihî gerçekliği konusunda dikkatli olmak gerekir. Çünkü Hz. Süleyman’ın (a.s.) bütün bu coğrafyalara hükmettiğini doğrulayan kesin ve güvenilir tarihî deliller bulunmamaktadır.

Öncelikle Kur’an-ı Kerim’de ve sahih hadislerde, Hz. Süleyman’ın çok büyük bir hükümdarlığa sahip olduğu açıkça bildirilmektedir. Allah Teâlâ ona peygamberlik ve hükümdarlığın yanında, diğer insanlara verilmeyen bazı özel imkânlar da bahşetmiştir. Rüzgârın emrine verilmesi, cinlerin hizmetinde bulunması ve kuşların dilini anlaması bunlardan bazılarıdır. Dolayısıyla onun sıradan hükümdarlarla kıyaslanamayacak ölçüde güçlü bir yönetim ve hükümranlığa sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte Kur’an-ı Kerim ve sahih hadisler, Hz. Süleyman’ın Avrupa, Afrika ve Asya kıtalarının tamamına veya çok büyük bir bölümüne hâkim olduğunu söylemez. Onun hükümranlığının kesin sınırlarını da ayrıntılı biçimde bildirmez.

Soruda aktarılan rivayetlere gelince, bunlar Dîneverî’nin el-Ahbârü't-Tıvâl adlı eserinde yer almaktadır. Dîneverî, Hz. Süleyman’ın Şam’dan Irak’a, oradan Horasan’a, Merv’e, Belh’e, Türk beldelerine ve Çin’e kadar ilerlediğini anlatmaktadır. Başka bir rivayette ise onun Yemen’e giderek Sebe Melikesi’nin Müslüman olmasına vesile olduğu, ardından Mağrib ülkelerine yönelerek Endülüs, Tanca, Fransa ve Kuzey Afrika'nın bazı bölgelerine kadar hâkimiyetini genişlettiği ifade edilmektedir.

Bu anlatımlar doğru kabul edildiği takdirde Hz. Süleyman’ın hükümranlığının üç kıtaya yayıldığı, hatta dönemin bilinen dünyasının çok büyük bir bölümünü içine aldığı sonucu ortaya çıkar. Bunlar imkansız değilse de, bu geniş fetihleri doğrulayacak Ayetler ve hadisler yoktur.

Bu rivayetlere neden ihtiyatla yaklaşmalıyız?

Dîneverî, Taberî ve diğer bazı İslam tarihçilerinin eserlerinde eski peygamberler ve geçmiş kavimler hakkında çok sayıda ayrıntılı anlatım bulunmaktadır. Ancak bu anlatımların tamamı aynı derecede güvenilir değildir.

Özellikle Kur’an-ı Kerim’de veya sahih hadislerde yer almayan, eski peygamberlerin hayatları ve fetihleriyle ilgili ayrıntılı tarihî bilgiler çoğu zaman İsrailiyat olarak adlandırılan Yahudi ve diğer eski kültürlerden aktarılan haberlere dayanmaktadır.

İsrailiyat kaynaklarında yer alan bilgilerin bir kısmı doğru olabilir. Bir kısmı ise zaman içerisinde değişikliğe uğramış, abartılmış veya farklı anlatımlarla karışmış olabilir. Bu nedenle bir bilginin Dîneverî veya Taberî gibi önemli tarihçilerin eserlerinde bulunması, onun mutlaka tarihî gerçek olduğu anlamına gelmez.

Burada Dîneverî'nin tarihçiliğiyle ilgili de bir ayrım yapmak gerekir. Dîneverî, özellikle İslam öncesi İran tarihi ve İslamiyet dönemine ait bazı tarihî bilgiler bakımından önemli bir kaynaktır. Ancak eski peygamberler ve geçmiş kavimlerle ilgili aktardığı rivayetlerin güvenilirliğini ayrıca değerlendirmek gerekir. Bir tarihçinin önemli ve kıymetli bir kaynak olması, eserindeki bütün rivayetlerin kesin doğru kabul edilmesini gerektirmez.

Özetle

Hz. Süleyman’ın (a.s.) çok büyük bir hükümdarlığa sahip olduğu Kur’an-ı Kerim ve hadislerle sabittir. Ancak onun Avrupa, Afrika ve Asya kıtalarının çok büyük bir bölümüne, hatta neredeyse bütün dünyaya hâkim olduğu yönündeki anlatımlar kesin olarak doğrulanmış bilgiler değildir.

Dîneverî ve Taberî gibi tarihçilerin eserlerinde bu tür rivayetlerin bulunması, bunların İslam tarih geleneğinde aktarıldığını gösterir; fakat tarihî gerçekliğini tek başına kanıtlamaz.

Bu sebeple en doğru yaklaşım şudur: Hz. Süleyman’ın (a.s.) büyük bir hükümranlığa sahip olduğuna inanırız; ancak bu hükümranlığın Çin’den Fransa’ya, Endülüs’ten Kuzey Afrika’ya kadar uzandığını kesin bir bilgi olarak ileri sürmeyiz. Bu tür rivayetleri reddetmek zorunda olmadığımız gibi, doğruluğu kanıtlanmamış tarihî anlatımları kesin gerçekler olarak kabul etmek zorunda da değiliz.

İslamî açıdan bu konuda benimsenmesi gereken temel ölçü, Kur’an-ı Kerim ve sahih sünnetle sabit olan bilgileri esas almak, bunların dışında kalan tarihî rivayetlere ise ihtiyatla yaklaşmaktır.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet