Alçı hakkında bilgi verir misiniz?

Değerli kardeşimiz,

Alçı, İlhanlılar’da inşâ divanında çalışan ve divanın en yetkili dört şahsından biri olan kişiye verilen isimdir.

“Kırmızı” mânasına gelen al kelimesiyle +çı ekinden meydana gelen bu terim, “resmî evraka damga-nişan vuran kimse” anlamını taşımaktadır.

Reşîdüddin, Gāzân Han’ın idarî reformları ile ilgili olarak verdiği bir kayıtta alçılardan bahsetmekte ve bunların ellerindeki damgayı bir menfaat karşılığı kullanmalarının yasaklandığını belirtmektedir. İlhanlılar zamanında han tarafından verilen emirler usulüne uygun olarak düzenlenir ve hana arzedilirdi. Evrak ancak bundan sonra divan kalemine gönderilirdi. Burada hanın evrakı tasdik tarihi ve evrakı alacak kişi yazılarak tesbit edilir, işlerin gidişini kontrol bakımından da evrak üzerine kara damga basılırdı. Kara damganın kullanılmasından önce en yüksek devlet mührü olarak “al damga” kullanılmıştır ki alçı terimi de buradan gelmiştir.

Bu terime sonraki dönemlerde pek rastlanmamakla beraber Kanûnî devrine ait bir tahrir defterinde Dulkadırlı Türkmenleri arasındaki bir boyun Alçı adını taşıdığı görülmektedir. Bunun İlhanlılar’daki alçı ile bir münasebetinin bulunup bulunmadığı şimdilik bilinmemektedir.

BİBLİYOGRAFYA
BA, TD, nr. 402.
Spuler, İran Moğolları, s. 317.
İlhan Şahin, “Osmanlı İmparatorluğu’nda Konar Göçer Aşiretlerin Hukuki Nizamları”, TK, XX/227 (1982), s. 227.
D. O. Morgan, “Ālčī”, EIr., I, 825.

(Coşkun Alptekin)

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 2/352

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet