Abbas er-Resûlî kimdir?

Değerli kardeşimiz,

Ebû İsmâîl Abbâs b. Alî b. Dâvûd er-Resûlî el-Gassânî el-Yemânî (ö. 778/1377) Resûlîler Devleti emîri (1363-1377) ve Yemenli ilim adamıdır.

“el-Melikü’l-efdal” ve “Dırgamüddin” lakaplarıyla da meşhur olan Abbas er-Resûlî, babası Sultan Mücâhid Ali’nin 764 (1363) yılında vefat etmesi üzerine Resûlî emîri oldu. İktidarını Zebîd ve Taiz şehirlerinde sürdüren Abbas, emirliği süresince Yemen’de ortaya çıkan isyanlar ve bilhassa Zeydîler’in kendi yönetimindeki topraklara yaptığı saldırılarla uğraşmak zorunda kaldı. Zebîd şehrinin hendek ve surlarını tamir ettirerek burayı tahkim etti. Birisi Taiz’de, diğeri Mekke’de olmak üzere iki medrese ve ayrıca yetim çocukların tahsiline imkân sağlayacak vakıflar kurdu. Abbas er-Resûlî, 778 yılı Şâban ayı sonunda (Ocak 1377) Zebîd’de vefat etti. Taiz’de kurduğu medreseye defnedildi. Kendisinden sonra büyük oğlu Eşref İsmâil emîr oldu.

Devlet idaresi yanında fıkıh, dil, edebiyat, ensâb* ve tarih ilimleriyle de yakından meşgul olan Abbas er-Resûlî’nin kaynaklarda adı geçen belli başlı eserleri şunlardır: el-Atâye’s-seniyye fî tabakatı fukahâi’l-Yemen ve ayânihâ; Bugyetü zevi’l-himem fî marifeti ensâbi’l-Arab ve’l-Acem; Nüzhetü’l-uyûn fî marifeti’t-tavâǿif ve’l-mülûk; el-Lümatü’l-kâfiye fi’l-edviyeti’ş-şâfiye fi’t-tıb. Abbas er-Resûlî, ayrıca İbn Hallikân’ın Vefeyâtü’l-ayân’ını Nüzhetü’l-ebsâr fi’htisâri kenzi’l-ahbâr adıyla kısaltmıştır. Bugyetü’l-fellâhîn fi’l-eşcâri’l-müsmire ve’r-reyâhîn adlı ziraate dair eseri dolayısıyla bilim tarihçileri onunla yakından ilgilenmişlerdir. On yedi bölümden oluşan bu eserinde müellif toprak, su, arazinin ıslahı, mevsimler, tohumlar, sebze ve meyvelerin çeşitleri ve belli başlı özellikleri ile mahsulün haşarattan korunması gibi konular üzerinde durmuştur. Abbas er-Resûlî bu eserini telif ederken Yunan ve Nabatî kültürlerine ait kaynaklardan, ayrıca büyük dedesi Emîr el-Eşref Ömer b. Yûsuf’un aynı konudaki Milhu’l-melâha fî marifeti’l-filâha adlı eserinden faydalanmıştır.

Ali b. Hasen el-Hazrecî, el-Ukudü’l-lülüiyye (nşr. Muhammed Asel), Kahire 1329-32/1911-14, II, 127-163; Ebû Mahreme, Târîhu sagri Aden (nşr. Oscar Löfgreen), Leiden 1936 → Bağdat, ts. (Mektebetü’l-Müsennâ), II, 105-107; İbnü’l-İmâd, Şezerâtü’z-zeheb, Kahire 1350-51, VI, 257; Keşfü’z-zunûn, I, 248; II, 1142, 1565,1944, 2018; Îzâhu’l-meknûn, II, 640; Hediyyetü’l-ârifîn, I, 437; Brockelmann, GAL, II, 235; Suppl., II, 236; G. Sarton, Introduction, New York 1975, III/2, s. 1637-1638; M. Meyerhof, “Sur un traité d’agriculture composé par un sultan yéménite IV e siècle”, BIE, XXV (1943), s. 55-63; XXVI (1944), s. 51-65; N. Çağatay, “Resûlîler”, İA, IX, 695.

Mustafa Fayda

Kaynak: TDV İslam Ansiklopedisi 1. Cilt

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet