Böyle bir olay olmuş mu? Olduysa ilk gece onunlaydım ne demek?
Bir gece Hallac-ıi Mansur hazretlerini zindanda bulamadılar ikinci gece ne zindan vardı nede Hallacı Mansur üçüncü gece Hallacı Mansur da zindanda yerindeydi kendisine bunun hikmeti sorulunca "ilk gece onunlaydım beni bulamazdınız ikinci gece o benimleydi ne beni ne zindanı görebildiniz üçüncü gece her şey yerli yerindeydi ta ki mukaddes dinimizin emrini yerine getirebilesiniz beni idam edesiniz diye" burada onunlaydım diye bahsedilen kişi kimdir Allah mıdır onunlaydım derken beni gözlerden sakladı bulmanıza mani oldu mu demek istemiştir?
Bu kıssanın doğru olup olmadığını tespit edemedik. Şayet sahih kabul edilirse Hallac’ın sözlerini şöyle izah etmek mümkündür:
a) “İlk gece O'nunlaydım, beni bulamazdınız” ifadesini kullandığı zaman Hallac, "Fena" makamındadır. Yani kendi nefsinden geçmiş, Allah'ın tecellisinde kaybolmuştur. Kendisi yok olduğu için, zindanda insan eliyle hapsedilecek bir "benlik" yoktur.
b) "İkinci gece O benimleydi ne zindan vardı ne de ben" ifadesini kullanırken Hallac, "Beka" makamına geçmiştir. Artık kendi varlığı değil, Hakk'ın varlığı zahirdir. İkilik kalkmış, Allah'ın nuruyla her şey bir olmuştur. Zindan da tutsak da ilahi tecellinin içinde erimiştir.
c) "Üçüncü gece zindandaydım" sözünü söylerken Hallac'ın beşerî varlığına geri döndüğü, halkın içinde "kulluk" makamında göründüğü bir zaman dilimini yaşıyor.
Tasavvufta başka ıstılahlarla birlikte en çok kullanılan “Fena fillah” (kulun nefsini tamamen arındırıp Allah'ın varlığında yok olması), “Beka billah” (Fenadan sonra tekrar O'nunla var olma halini simgeler). “Seyr anillah/minellah” (Beka makamından sonra tekrar dine hizmet etmeyi, şahsi ve içtimai hayatın değişik sahnelerindeki kulluk görevlerini eda etmeyi ifade eden) terimleridir.
