Allah başımızda bekçi mi haşa?

Hz. Ömer’in halifeliği zamanında zekat memuru olan sahabi, eşinin bana ne hediye getirdin deyince o da başımda öyle bir bekçi vardı ki kafamı bile kaldıramadım demiş, bu Hz. Ömer’in kulağına gitmiş onu çağırmış ben senin başına bekçi mi taktım demiş o da hayır ben Allah’ı kastetmiştim aslında o an eşimden kurtulmak için aklıma başka bir şey gelmedi deyince Hz. Ömer gülüp ona eşine vermesi için bir hediye vermiş meselesi sahih mi?

Değerli kardeşimiz,

Bu konuyu üç açıdan ele almak en sağlıklı olanıdır:

1. Rivayetin sıhhati nedir?
2. Mana olarak doğru mu?
3. İfade/edep problemi var mı?

1. Hz. Ömer ile ilgili anlatılan kıssa sahih mi?

Soruda aktardığınız şekliyle, “Hz. Ömer zamanında zekât memuru olan bir sahabî, ‘başımda öyle bir bekçi vardı ki kafamı kaldıramadım’ dedi; Hz. Ömer bunu Allah’a hamle etti, sonra gülerek ona hediye verdi…” anlamında bir rivayet bulamadık.

Muhtemelen Hz. Ömer’in kamu malı hassasiyetini anlatan başka rivayetlerin halk arasında temsili bir hikâye hâline gelmiş bir versiyonu olabilir.

2. “Allah başımızda bekçi midir?” mana olarak doğru mu?

Kuran ve sünnet açısından Allah’ın her şeyi görmesi, bilmesi, murakabe etmesi haktır:

“O, üzerinizde Rakîb’dir.” (Nisa, 1)

“Allah bütün yaptıklarınızı görmektedir.” (Hadid, 4)

“Biz ona şah damarından daha yakınız.” (Kaf, 16)

Yani Allah’ın gözetmesi her an murakabe etmesi kulun kendini denetim altında hissetmesi, inanç ve itikat açısından doğrudur. Buna murakabe, ihsan, Allah’ı görüyormuşçasına yaşamak denir.

3. Lafız ve edep problemi var mı?

Esasen problem manada değil, ifadededir. “Bekçi” kelimesi insanlar arasında zorla denetleyen, polis ve gardiyan çağrışımı olan, halk dilinde rahatsız edici bir ton taşır.

“Ey iman edenler! “Râinâ = (bizi gözet)” demeyin, “unzurnâ = (bize bak!)” deyin ve söylenenleri dinleyin. Kafirler için çok acıklı bir azap vardır.” (Bakara, 2/104) mealindeki ayetin nüzul sebebi olarak şöyle bir rivayet vardır:

“Müslümanlar, ara-sıra Hz. Peygamber (asm) efendimize “Raina” diyorlardı. “Bize iltifat et, bize daha yakın ol, bizi gözetle, bize bak diyorlardı. Yahudiler de İbranice de yergi manasına gelen bu “Rain/Raîna” kelimesini kullanmaya başladılar. Ve kendi aralarında da “biz daha önce onu gizlice kötülemeye çalışıyorduk, şimdi ise artık açıkça bunu yapabiliriz.” diyerek alay ediyorlardı. Çünkü manaları her iki dilde farklı olan fakat lafızları aynı olan bir sözcük bulmuşlardı.

Nitekim, bir gün Sad b. Vakkas onların bu dedikodularını duyunca, “Vallahi bundan sonra sizden biri Resulullah’a hitaben bu kelimeyi kullanacak olursa onun kellesini uçururum” demişti. Bunun üzerine “Raina” yerine “unzurna” kelimesini kullanmalarını emreden bu ayet indirildi. (bk. Maverdi, Razi, Kurtubi, ilgili ayetin tefsiri)

Buradan çıkan usul kaidesi şudur:

Allah’a ve Peygamber’e nispet edilen sözlerde, çağrışımı bozuk lafızlardan kaçınılır ve kaçınmak gerekir.

Peki, Hz. Ömer’in tavrı olsaydı nasıl olurdu?

Hz. Ömer (r.a.)’in bilinen karakteri şudur:

Allah hakkında en küçük edep sorununa bile müdahale eder. lafızlara çok dikkat eder, kamu ahlakında gevşekliğe izin vermez

Bu yüzden böyle bir ifadeye gülerek karşılık vermesi, sonra hediye vermesi, Hz. Ömer’in bilinen tavrıyla pek örtüşmez.

Bu da rivayetin sonradan süslenmiş olma ihtimalini güçlendirir.

Özetle:

- “Allah başımda bekçi” gibi ifadeler edeben uygun değildir. Kuran ve sünnet, mana doğru olsa bile lafzın da temiz olmasını ister. “Râinâ” örneği bu konunun en açık delilidir

- En doğru ifadeler, “Allah’tan haya ettim”, “Allah’tan korktum”, “Allah’ın huzurunda olduğumu hissettim”, “Kendimi murakabe altında hissettim” şeklinde olabilir.

- Allah hakkında doğruyu söylemek yetmez; güzel söylemek gerekir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet