- Meşşailerin evrenin ezeli (başlangıçsız) olmasına rağmen aynı zamanda yaratılmış (mahlûk) olduğu yönündeki tezi, İmam Gazâlî'nin Tehâfütü'l-Felâsife'de filozofları tekfir etmesinin temel nedenini oluşturur; zira bu görüş, âlemin varlığına bir başlangıç (t0​) atfetmeyerek Allah'ın Mutlak İradesinin zamansal bir kısıtlamaya tabi olduğu algısını doğurur ve böylece Allah'a ait olan Kıdem (ezelilik) sıfatını âleme isnat etme tehlikesini barındırır, ki bu da temel bir Tevhid hassasiyetidir.
- Ancak esas derin soru, zamanın da mahlûk olduğu İslami çizgide, Allah'ın mutlak iradesiyle zamandan bağımsız bir mahlûk yaratmasının mümkün olup olmadığıdır. Eğer bu mümkünse, Meşşailerin görüşü, basit bir inkârdan ziyade, Allah için "önce/sonra" kavramları yokken gerçekleşen ezelî ve zamansız bir yaratma fiilinin felsefi ifadesi olabilir.
- Bu noktada Mâturîdî kelâmındaki Hikmet ilkesi devreye girer: Allah'ın evreni yaratma kararı Ezelî İlimde kesinleşmiş bir hüküm olduğuna göre, bu ezelî kararın gerçekleşmesi için yaratılış anında belli bir "zamanın" beklenmesi (durumsal vuku), Allah'ın fiillerindeki Hikmet ve değişmezlik sıfatıyla nasıl bağdaşır; yoksa keyfiyetsiz hareket etmeyen Allah için, ezelde belirlenen fiilin anlık, yani zamansız bir şekilde vuku bulması mı kelâmî açıdan daha tutarlıdır?
- Ve ayrıca, Gazzali’nin bu tekfirini ehli sünnet uleması paylaşır mı?